Vragen en antwoorden over de Europese innovatieverordening

Waarom is R&D inkoop belangrijk?

Precommerciële R & amp; D-inkoop stelt overheidsinkopers in staat onderzoek en innovatie te stimuleren door hun behoeften kenbaar te maken. Het begeleidt het onderzoek, de ontwikkeling en het testen van nieuwe oplossingen. Het kan ook de productie en levering ondersteunen van kleine hoeveelheden oplossingen die met succes zijn ontwikkeld, zodat ze beter aansluiten bij de behoeften van de publieke sector.

Dit stelt de publieke sector niet alleen in staat om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken en overheidsdiensten sneller te moderniseren; het creëert ook kansen voor innovatieve bedrijven in Europa – die deelnemen aan O&O-inkoop – om leiderschap te verwerven op nieuwe markten. De sterke vraag van de Europese markt naar innovatieve oplossingen is belangrijk voor het creëren van groei en banen en voor het versterken van het Europese concurrentievermogen.

Om voldoende vraag aan te trekken om innovaties op de markt te brengen, moet Europa de investeringen aanzienlijk opvoeren, onder meer door middel van O&O-aanbestedingen. In de EU vertegenwoordigen O&O-aanbestedingen 17 miljard EUR of ~0,6 % van de jaarlijkse totale uitgaven voor overheidsopdrachten, terwijl andere toonaangevende economieën in de wereld 5 tot 8 keer meer investeren en al 3 tot 5 % van hun jaarlijkse uitgaven voor overheidsopdrachten besteden aan O&O-aanbestedingen.

Wat gaat de Europese innovatiewet (EIA) doen voor O&O-aanbestedingen?

Er zijn momenteel geen gemeenschappelijke EU-regels voor een grote hoeveelheid O&O-aanbestedingen. Dit leidt tot rechtsonzekerheid in de hele Unie en versnippering tussen de lidstaten.

De Europese innovatieverordening zou gemeenschappelijke regels voor O&O-aanbestedingen creëren om overheidsinkopers in staat te stellen in de hele Unie actief te zijn. Dit zou rechtszekerheid bieden voor overheidsinkopers bij het uitvoeren van O&O-aanbestedingen, met inbegrip van gezamenlijke grensoverschrijdende O&O-aanbestedingen met overheidsinkopers uit meerdere lidstaten, alsook voor bedrijven en andere ondernemers om deel te nemen aan O&O-aanbestedingen. Overheidsinkopers zouden er ook zeker van zijn dat zij de staatssteunregels naleven wanneer zij de regels inzake O&O-aanbestedingen in de MEB volgen. Wanneer het gaat om overheidssteun, kunnen O&O-aanbestedingen in het kader van de MEB in de meeste gevallen worden geacht in overeenstemming te zijn met de EU-staatssteunregels, die voorzien in verschillende opties om dergelijke steun als geen steun of verenigbare steun te beschouwen.

Hoe zullen de O&O-aanbestedingsregels van de MEB Europese bedrijven ondersteunen?

De voorgestelde MEB zou ervoor zorgen dat alle soorten innovatieve marktdeelnemers (waaronder universiteiten, start-ups, scale-ups en grote bedrijven) kunnen deelnemen aan O&O-inkoop om hun innovatieve ideeën uit het laboratorium en op de markt te brengen.

De voorgestelde regels zouden Europese marktdeelnemers ondersteunen door:

• ervoor te zorgen dat overheidsinkopers gebruikmaken van evenredige financiële vereisten, op prijs-kwaliteitverhouding gebaseerde gunningscriteria, functionele of prestatiegebaseerde specificaties, flexibele contractwijzigingen en innovatievriendelijke voorwaarden inzake intellectuele-eigendomsrechten;
• ervoor te zorgen dat overheidsinkopers hun aanbiedingen binnen maximaal twee maanden evalueren; en
• ervoor zorgen dat overheidsinkopers een EU-preferentie toepassen bij O&O-aanbestedingen.

Hoe zullen de EU-preferentieregels werken?

De EU-preferentieregels in de voorgestelde MEB-verordening verplichten overheidsinkopers om O&O-aanbestedingen op niet-discriminerende wijze open te stellen voor inschrijvers uit EU-lidstaten en uit derde landen waarmee de Unie relevante internationale overeenkomsten heeft gesloten. Tot deze derde landen behoren momenteel de EER-landen en de landen van de Westelijke Balkan, omdat internationale handelsovereenkomsten tussen de Unie en andere landen geen toegang geven tot O&O-aanbestedingen. Aangezien O&D nauwe O&D-samenwerking met overheidsinkopers en tests ter plaatse vereist, vereisen de EU-preferentieregels ook dat ten minste 50 % van de onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten voor het O&D-aanbestedingscontract in een van deze in aanmerking komende landen wordt uitgevoerd.

Als het beperken van de toegang tot O&D-aanbestedingen tot inschrijvers zou leiden tot onvoldoende inschrijvers die aan de vereisten voldoen of tot onevenredige kosten, kunnen overheidsinkopers de toegang tot O&D-aanbestedingen ook openstellen voor landen die een overeenkomst inzake overheidsopdrachten met de EU hebben, zelfs als die overeenkomst geen betrekking heeft op O&D-aanbestedingen. Als er gerechtvaardigde redenen voor de veiligheid van de openbare orde zijn, kunnen overheidsinkopers de toegang tot O&O-aanbestedingen beperken tot inschrijvers uit EU-lidstaten die niet onder zeggenschap staan van een derde land of van een juridische entiteit die onder zeggenschap staat van een derde land.

Zullen de regels voor O&O-aanbestedingen leiden tot meer bureaucratie en administratieve kosten?

Nee, integendeel. De voorgestelde verordening vermindert de administratieve lasten en andere kosten voor zowel overheidsinkopers als marktdeelnemers. Eén gemeenschappelijke reeks regels voor O&O-aanbestedingen in de hele Unie vermindert de administratieve en juridische kosten voor zowel overheidsinkopers als ondernemers. Overheidsinkopers zullen naar verwachting jaarlijks 1 miljard EUR besparen, terwijl de marktdeelnemers naar verwachting elk jaar een extra winst van 25,9 miljard EUR zullen behalen. Uitgebreide digitalisering van O&D-procedures zal de kosten verder drukken, omdat O&D-procedures digitaal in elektronisch formaat zullen worden uitgevoerd via het Tenders Electronic Daily-portaal en, zodra beschikbaar, via de digitale marktplaats van de EU voor overheidsopdrachten.

Zijn de regels voor O&O-aanbestedingen verplicht voor alle soorten overheidsinkopers?

Nee. In de voorgestelde verordening zouden de regels voor O&O-aanbestedingen niet verplicht zijn voor overheidsinkopers op defensiegebied. De kenmerken en specificiteiten van het gebied van defensie maakt R&D op dat gebied zeer gevoelig. Daarom zijn overheidsinkopers op defensiegebied bij aanbestedingen voor militaire of gevoelige veiligheid niet verplicht de regels voor overheidsopdrachten voor O&O te volgen, hoewel zij zelf kunnen besluiten dit te doen.

Wat gebeurt er met precommerciële inkoop in de Europese innovatiewet?

Precommerciële inkoop (PCP) is een specifiek type O&O-inkoop. In PCP's vergelijken overheidsinkopers de voor- en nadelen van alternatieve oplossingen van verschillende aanbieders. De R&D-diensten worden in fasen aangekocht (bijvoorbeeld oplossingsontwerp, prototyping, productontwikkeling, testen en eerste uitrol) om innovaties stap voor stap te verminderen en het aantal concurrerende aanbieders te verminderen na beoordeling van hun verdiensten bij specifieke mijlpalen. PCP laat ook het eigendom van intellectuele-eigendomsrechten (IP-rechten) over aan de R&D-aanbieders, zodat zij hun innovaties op grotere markten kunnen commercialiseren.

Sinds 2007 is PCP een succesvolle manier gebleken om R&D-inkoop te implementeren om de ontwikkeling en eerste uitrol te stimuleren van een beperkte reeks eerste prototypes en producten die substantieel in Europa worden gemaakt en om startups te helpen toegang te krijgen tot en te groeien op de markt voor overheidsopdrachten. De Commissie wil de bredere toepassing van precommerciële inkoop in de toekomst blijven bevorderen.

Tot nu toe is er slechts een mededeling van de Commissie waarin de beginselen voor overheidsinkopers om PCP toe te passen worden toegelicht. De Europese innovatiewet zal de rechtszekerheid verbeteren voor overheidsinkopers die meer gebruik willen maken van PCP door te voorzien in een EU-brede procedure voor O&O-aanbestedingen op basis van de elementen van de PCP-procedure die zijn ingevoerd voor O&O-aanbestedingen. Op grond van de Europese innovatiewet mogen O&O-aanbestedingen die geen PCP zijn, afwijken van de verplichting om intellectuele eigendom aan contractanten over te laten of om in fasen concurrerende ontwikkeling toe te passen, wanneer er gegronde redenen zijn om dit te doen.

Wat is de rol van het kenniscentrum?

Het bij het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO) opgerichte kenniscentrum zal door intellectuele eigendom gesteunde financiering en de commercialisering van intellectuele-eigendomsactiva ondersteunen en bevorderen. Zij zal een vrijwillig Uniekader voor de waardering en openbaarmaking van intellectuele-eigendomsrechten ontwikkelen, een Uniebreed digitaal matchmakingplatform opzetten en in stand houden om de licentieverlening en overdracht van intellectuele-eigendomsrechten te vergemakkelijken, en bijdragen tot de ontwikkeling van een secundaire markt ter ondersteuning van de vervreemding van intellectuele-eigendomsrechten.

Het kenniscentrum zal ook relevante publieke en private financiële belanghebbenden ondersteunen bij de ontwikkeling en uitvoering van door intellectuele eigendom ondersteunde financiële instrumenten door technische expertise op het gebied van intellectuele eigendom, marktbewijs en gegevensanalyse te verstrekken. Zij zal bijdragen tot de ontwikkeling van een gegevensbank over door intellectuele eigendom gesteunde financiering, waarbij gebruik wordt gemaakt van bestaande bronnen en informatie die door publieke en particuliere belanghebbenden beschikbaar wordt gesteld, en zij zal een vrijwillige certificeringsregeling van de Unie voor IE-waardeerders opzetten en beheren.

Tot slot zal het diverse bewustmakings-, capaciteitsopbouw- en andere ondersteunende diensten bieden in verband met door intellectuele eigendom gesteunde financiering en commercialisering, onder meer via een helpdesk op het niveau van de Unie.

Waarom is het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO) verantwoordelijk voor het kenniscentrum?

EUIPO is het centrale agentschap voor intellectuele eigendom van de EU en heeft geleidelijk nieuwe verantwoordelijkheden gekregen die verder gaan dan registratieactiviteiten. Deze evolutie weerspiegelt de transformatie van een registratiekantoor naar een beleidsbevorderend agentschap. Het toewijzen van verantwoordelijkheden voor door intellectuele eigendom gesteunde financiering is een logische voortzetting van deze ontwikkeling.

EUIPO beschikt over sterke technische expertise, uitgebreide onderzoekscapaciteiten en betrouwbare digitale infrastructuren met betrekking tot intellectuele eigendom.

Het beheert ook belangrijke netwerken en trainingsplatforms, waaronder het Ideas Powered for Business Network en de IP Academy. 

EUIPO geniet een hoog niveau van vertrouwen tussen bedrijven, IE-beoefenaars en nationale IE-bureaus en zijn neutraliteit en technische geloofwaardigheid maken het ook een betrouwbare partner voor financiële instellingen. Deze ervaring maakt dit EU-agentschap het meest geschikt om de rentmeester te zijn voor door intellectuele eigendom gesteunde financiering en de commercialisering van intellectuele eigendom. 

Zal de methode voor de waardering van intellectuele eigendom verplicht zijn?

Nee, het gebruik ervan is niet verplicht. De instellingen, agentschappen en organen van de EU zullen er echter gebruik van maken bij het beheer van financiële programma's van de Unie wanneer de waardering van IE-activa een noodzakelijk onderdeel is.

Wat zijn de belangrijkste elementen van het EU-kader voor de waardering van intellectuele eigendom?  

Het kader zou verder gaan dan de waardering van intellectuele eigendom; het zou steun voor EU-ondernemingen omvatten om hen te helpen hun geschikte IE-activa om te zetten in bankabele activaklassen. Deze steun omvat hulp voor ondernemingen om hun IE-activa bekend te maken (d.w.z. te bepalen welke activa geschikt zijn voor bankleningen), EU-ondernemingen te screenen op basis van hun innovatiepotentieel, deze ondernemingen te helpen de waarde van hun IE-activa te bepalen en deze IE-waarderingsrapporten om te zetten in informatie die financiële instellingen nodig hebben om kredietbeslissingen te nemen. Het kader zal ook voorzien in digitale instrumenten voor de waardering van intellectuele eigendom en een netwerk van taxateurs van intellectuele eigendom en de opstelling van richtsnoeren voor accreditatie.  

Wordt de markt een gereguleerde markt?

Nee, het zal een Uniebreed, meertalig, digitaal matchmakingplatform zijn dat alleen investeerders en makelaars verbindt met houders van intellectuele eigendom, met inbegrip van houders van intellectuele eigendom die intellectuele eigendom hebben gegenereerd met de steun van financiële programma's van de Unie. De aankopen van IP-activa of de licentieovereenkomsten worden buiten het platform gesloten, niet op het platform. Dit platform zal alleen transparante, efficiënte en toegankelijke IE-transacties faciliteren, de marktliquiditeit verbeteren en de ontwikkeling van een volledig functionerende secundaire markt ondersteunen. Het zal ook IE-rijke bedrijven helpen die in gebreke zijn gebleven om hun IE-activa te vervreemden.

Wie zal gebruik kunnen maken van de diensten van EUIPO?

De verschillende diensten van EUIPO zullen toegankelijk zijn voor alle in de EU gevestigde kleine en middelgrote ondernemingen, midcaps en scale-ups. De voornaamste begunstigden van deze diensten zijn:

1. in de lidstaten gevestigde innovatieve ondernemingen, met inbegrip van innovatieve start-ups, innovatieve scale-ups en spin-offs, waarvan de innovatieve en concurrerende prestaties worden aangedreven door de eigendom of het gebruik en de commercialisering van intellectuele-eigendomsrechten;
2. onderzoekers, universiteiten, publieke onderzoeksorganisaties, onderzoeks- en technologie-infrastructuren, overheidsinkopers, professionals op het gebied van kennis- en technologieoverdracht en andere in de lidstaten gevestigde entiteiten die belang hebben bij de commercialisering van intellectuele-eigendomsrechten.

Sommige activiteiten van het kenniscentrum (bv. activiteiten in verband met de ontwikkeling van nieuwe financiële instrumenten en de waardering van intellectuele eigendom) zullen ook ten goede komen aan institutionele en retailbeleggers, alsook aan de gehele financiële gemeenschap (d.w.z. financiële instellingen) die bereid is te investeren in ondernemingen met een sterke portefeuille en een sterk innovatiepotentieel op het gebied van intellectuele eigendom.

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad inzake gemeenschappelijke beginselen voor het ontwerp en de werking van testomgevingen voor regelgeving in de Unie

Wat is een regulatory sandbox?

Een testomgeving voor regelgeving is een gestructureerd kader dat deelnemers in staat stelt gedurende een beperkte tijd te experimenteren met een innovatie in een gecontroleerde omgeving, onder toezicht van een of meer bevoegde autoriteiten, en dat resulteert in empirisch onderbouwd leren over regelgeving. Gecontroleerde omgeving kan een fysieke, digitale of hybride omgeving zijn - binnen of buiten een laboratorium - of anderszins gesimuleerde omgeving waarin testomgevingen voor regelgeving kunnen worden opgezet.

Testomgevingen voor regelgeving worden gewoonlijk per geval opgezet, met een duidelijk omschreven toepassingsgebied. Zij kunnen tijdelijke, welomschreven afwijkingen van bestaande regels tijdens de testfase omvatten. De autoriteiten kunnen deelnemers ook begeleiden bij de wijze waarop wettelijke regels en vereisten van toepassing zijn op de innovatieve producten of diensten die worden getest, waardoor de rechtsonzekerheid wordt verminderd.

Waarom stelt de Commissie nu een aanbeveling van de Raad voor?

Dit voorstel bouwt voort op eerdere conclusies van de Raad waarin het belang van experimenten op regelgevingsgebied en de uitwisseling van goede praktijken werd onderstreept. Aangezien het gebruik van testomgevingen voor regelgeving in de hele EU toeneemt, heeft de aanbeveling tot doel een consistentere aanpak aan te moedigen, met inachtneming van de nationale verschillen. Door een aanbeveling van de Raad voor te stellen, wil de Commissie de actieve betrokkenheid van alle lidstaten waarborgen en tegelijkertijd voldoende flexibiliteit bieden om rekening te houden met verschillende regelgevingskaders, middelen en niveaus van innovatierijpheid.

De voorgestelde aanbeveling zal de lidstaten helpen kaders voor testomgevingen voor regelgeving te ontwikkelen en uit te voeren en het leren op regelgevingsgebied doeltreffender te bevorderen. Een minimumniveau van consistentie in de hele Unie is van essentieel belang. Het versterken van de dialoog tussen de lidstaten en de Commissie op alle beleidsterreinen zal ook helpen om het leren over regelgeving te maximaliseren.

Hoe helpen testomgevingen voor regelgeving startups?

Het vermogen van Europa om wereldwijd te concurreren hangt niet alleen af van de toegang tot financiering, talent en infrastructuur, maar ook van regelgeving die gelijke tred kan houden met innovatie.

Om deze uitdaging aan te pakken, heeft de Commissie in mei 2025 de EU-strategie voor start-ups en opschaling vastgesteld. De strategie bevat maatregelen om het regelgevingskader van de Unie innovatievriendelijker en flexibeler te maken.

Een belangrijk instrument is het gebruik van testomgevingen voor regelgeving.

Het toegankelijker maken van informatie over testomgevingen voor regelgeving en ervoor zorgen dat deze in de hele Unie consistenter werken, kan met name start-ups en kleine bedrijven ten goede komen. Deze bedrijven beschikken vaak over beperkte middelen om door verschillende nationale regels en procedures te navigeren.

Zijn testomgevingen voor regelgeving een manier om te dereguleren?

Naast een duidelijke definitie is het even belangrijk om te begrijpen wat een testomgeving voor regelgeving niet is. Het doel van een testomgeving voor regelgeving is niet deregulering, maar het verbeteren van de kwaliteit van regelgeving en het ondersteunen van innovatie. Het is een tijdelijk kader dat experimenten mogelijk maakt, niet een permanente wijziging van de regelgeving. Zelfs in een experimentele omgeving moeten passende waarborgen blijven bestaan om ervoor te zorgen dat de beleidsdoelstellingen en wettelijke vereisten worden nageleefd. Dit omvat bijvoorbeeld veiligheidseisen bij het testen van technologieën zoals zelfrijdende voertuigen.

Een van de belangrijkste doelstellingen van het voorstel is de lidstaten en organisaties die deelnemen aan testomgevingen voor regelgeving te ondersteunen door ervoor te zorgen dat goedgekeurde experimenten innovatie bevorderen en tegelijkertijd het vertrouwen behouden en de grondrechten en waarden beschermen. Juridische en ethische waarborgen – zoals die met betrekking tot gegevensverzameling, transparantie, mededinging en de bescherming van de grondrechten – moeten worden ingevoerd en risico's in verband met gezondheid, veiligheid of grondrechten moeten naar behoren worden beheerd.

Voor meer informatie

Persbericht - Europese innovatiewet

Factsheet over de Europese innovatieverordening

Voorstel voor de Europese innovatiewet

Voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende testomgevingen voor regelgeving

Precommerciële inkoop - Onderzoek en innovatie

EU-strategie voor startende ondernemingen en opschaling - Onderzoek en innovatie