Voorbereiding op een bredere Unie

De Europese Commissie heeft een pakket beleidsevaluaties voorafgaand aan de uitbreiding goedgekeurd, waarin de beleidsoriëntaties en acties worden uiteengezet die nodig zijn om de Unie voor te bereiden op toekomstige uitbreidingen.

Zoals aangekondigd door voorzitter Von der Leyen in haar toespraak over de Staat van de Unie 2023 en in opdracht van de Europese Raad, bereiden de vandaag voorgestelde maatregelen het bestuur, het beleid en de begroting van de Unie voor op uitbreiding, en versterken zij tegelijkertijd de bescherming van de waarden van de Unie en de rechtsstaat.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie: “De toekomst van Europa hangt af van de keuzes die we vandaag maken. De uitbreiding van onze Unie is een geopolitieke noodzaak. Vandaag leggen we de basis om ervoor te zorgen dat een grotere Unie ook sterker wordt: veerkrachtiger, effectiever en stevig verankerd in de waarden en regels die ons definiëren. Nu de uitbreidingslanden op weg zijn naar hervormingen, moet de EU bereid zijn hen te verwelkomen. Dit betekent dat we onze instellingen moeten voorbereiden, ons beleid moeten aanpassen aan de nieuwe realiteit en ervoor moeten zorgen dat onze begroting onze gedeelde ambities weerspiegelt.” 

In het pakket van vandaag geeft de Commissie een grondige beoordeling van ons beleid in het licht van de komende uitbreidingen. Hierin wordt uiteengezet hoe het bestaande verdragskader en toekomstige toetredingsverdragen kunnen worden gebruikt om de Unie voor te bereiden op een groter lidmaatschap.

Zij stelt ook een reeks waarborgen voor toekomstige toetredingsverdragen voor, waaronder sterkere sectorale waarborgen en een nieuwe institutionele vrijwaringsclausule, om ervoor te zorgen dat de tijdens de toetredingsonderhandelingen aangegane verbintenissen na de toetreding gestaag worden nagekomen.

Het pakket versterkt ook het geleidelijke integratieproces door het coherenter, gestructureerder en voorspelbaarder te maken. Dit versterkte proces zal de kandidaat-lidstaten verder ondersteunen bij de voorbereiding op het lidmaatschap door eerder deel te nemen aan geselecteerde beleidsmaatregelen van de Unie, mits aan de voorwaarden is voldaan. Dit kan administratieve capaciteit opbouwen, de paraatheid voor toetreding versterken en tastbare voordelen opleveren voor burgers en bedrijven, zowel in de EU als in uitbreidingslanden vóór het lidmaatschap. Deelname zou op verdienste gebaseerd, voorwaardelijk en omkeerbaar blijven en afhankelijk zijn van beleidsbereidheid en strategische afstemming.

Het pakket van vandaag zal worden meegenomen in de strategische discussie tussen de lidstaten over uitbreiding en hervormingen, onder meer tijdens de Europese Raad in oktober. Het zal als leidraad dienen voor de werkzaamheden met het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot de institutionele en operationele aanpassingen die nodig zijn voor toekomstige toetredingen.

Aanpassing van het beleid voor een bredere Unie

Uit de vandaag gepresenteerde beleidsevaluaties blijkt dat de Unie binnen het bestaande verdragskader en de toetredingsverdragen ruimte kan bieden voor een groter lidmaatschap. Op alle beleidsterreinen zijn administratieve capaciteit en uitvoering de meest terugkerende vereisten, zowel binnen de EU als in de uitbreidingslanden. Vaardigheden, regelgevende en toezichthoudende capaciteit, interoperabele systemen en samenwerking tussen overheidsdiensten moeten en zullen vóór de toetreding worden versterkt.

Wat de begrotingsregelingen betreft, wordt in de beleidsevaluaties benadrukt dat de begroting van de Unie ruimte biedt voor nieuwe lidstaten en tegelijkertijd de bestaande prioriteiten van de Unie kan blijven financieren. In het kader van het volgende voorstel voor het meerjarig financieel kader voor 2028-2034 zouden kandidaten vóór de toetreding in het kader van “Europa in de wereld” worden gefinancierd; bij de toetreding zou dit worden omgezet in de plannen voor nationaal en regionaal partnerschap van de nieuwe lidstaat, met aanvullende financiering voor cohesie, landbouw, binnenlandse zaken en Interreg. Gezien de omvang, de structuur en de zeer hoge productiviteit van de landbouwsector van Oekraïne moeten gerichte regelingen de financiële steun en de markttoegang voor gevoelige landbouwproducten aanzienlijk beperken en Oekraïne helpen weer toegang te krijgen tot zijn traditionele uitvoermarkten van derde landen.

Versterking van de governance voor een grotere Unie

In het huidige geopolitieke klimaat moet de EU haar governance aanpassen om de besluitvorming sneller en doeltreffender te maken. Door optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die de Verdragen bieden, kan de Unie haar vermogen versterken om op te treden, zich voor te bereiden op toekomstige leden en beter toegerust te zijn voor de toekomst.

Daartoe zal de Commissie blijven pleiten voor het gebruik van overbruggingsclausules om over te stappen van eenparigheid van stemmen naar besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid op belangrijke gebieden zoals sancties, belastingfraude en fiscale maatregelen in het energiebeleid. Daarnaast zal de Commissie hangende voorstellen evalueren om na te gaan waar nauwere samenwerking kan helpen een hardnekkige blokkade te overwinnen. Op het gebied van de uitbreiding stelt de Commissie voor gebruik te maken van stemming met gekwalificeerde meerderheid voor de opening van de onderhandelingsclusters en andere tussentijdse besluiten in de toetredingsonderhandelingen, waardoor het proces dynamischer wordt.

De Commissie stelt ook voor om samen met het Europees Parlement en de Raad na te gaan of de procedures van artikel 7 doeltreffender kunnen worden afgehandeld, met inbegrip van mogelijke termijnen. De jaarlijkse verslagen over de uitbreiding en de rechtsstaat zullen als belangrijkste monitoringinstrumenten blijven dienen, waarbij deze laatste worden uitgebreid tot andere kandidaat-lidstaten zodra zij daar klaar voor zijn.

Geleidelijke integratie van kandidaat-lidstaten in de EU

Nauwere integratie moet tastbare voordelen opleveren voor burgers en bedrijven in zowel de EU als de kandidaat-lidstaten. De Commissie zal de bestaande instrumenten voor geleidelijke integratie in kaart brengen en mogelijkheden in kaart brengen om de integratie in strategische sectoren zoals energie, vervoer, digitalisering en defensie te verdiepen. Het zal het toetredingsproces aanvullen en versterken, administratieve capaciteit en wederzijds vertrouwen opbouwen en tegelijkertijd voorwaardelijk en omkeerbaar blijven. De Commissie zal jaarlijkse dialogen met uitbreidingspartners starten om de vooruitgang te volgen, kansen in kaart te brengen en lacunes in de geleidelijke integratie aan te pakken.

Sectorale en institutionele waarborgen

Zoals aangekondigd in de mededeling van 2025 over het uitbreidingsbeleid van de EU, moeten toekomstige toetredingsverdragen sterkere waarborgen bevatten tegen ernstige achteruitgang van de tijdens de toetredingsonderhandelingen aangegane verbintenissen. Vandaag stelt de Commissie een gemeenschappelijk kader voor deze waarborgen voor. Toekomstige toetredingsverdragen zouden de bestaande sectorale waarborgen versterken en een nieuwe institutionele waarborg invoeren. Met name de periode waarin waarborgen kunnen worden geactiveerd op gebieden als de economie, de interne markt en justitie en binnenlandse zaken, zou na de toetreding aanzienlijk worden verlengd. Een specifieke institutionele waarborg zou ernstige schendingen van de waarden van artikel 2 VEU en het beginsel van loyale samenwerking aanpakken. In de ernstigste gevallen kunnen maatregelen de schorsing van het stemrecht van de Raad omvatten. Waar nodig kan ook gebruik worden gemaakt van overgangsregelingen, onder meer voor het vrije verkeer van werknemers en diensten, landbouw, gevoelige producten, financiering en deelname aan gemeenschappelijke systemen. Voor een beperkte periode zou een nieuwe lidstaat zich er ook toe kunnen verbinden toekomstige uitbreidingen niet te blokkeren vanwege bilaterale geschillen.

Volgende stappen

De Commissie verzoekt de Europese Raad en het Europees Parlement de besprekingen en de institutionele voorbereidingen en beleidsmaatregelen vooruit te helpen.

Als onderdeel van het uitbreidingspakket 2026 zal de Commissie indicatieve routekaarten voor Montenegro, Albanië, Moldavië en Oekraïne presenteren, op voorwaarde dat zij de hervormingsdynamiek in stand houden. Zij zal ook een coherente aanpak voor de geleidelijke integratie presenteren, met inbegrip van een inventarisatie van de strategische gebieden.

De Commissie zal ook samenwerken met de lidstaten en de kandidaat-lidstaten om de toetredingsonderhandelingen af te stemmen op de interne voorbereidingen van de Unie.

Achtergrond

In haar toespraak over de Staat van de Unie 2023 riep voorzitter Von der Leyen de Unie op om de vastberadenheid van de uitbreidingslanden te evenaren en kondigde zij evaluaties van het pretoetredingsbeleid aan. In de Verklaring van Granada van datzelfde jaar werden de parallelle verantwoordelijkheden van de uitbreidingslanden uiteengezet om vooruitgang te boeken met hun hervormingen en van de Unie om de nodige interne voorbereidingen te treffen. In de mededeling van de Commissie van maart 2024 over de evaluaties van het pretoetredingsbeleid werd een werkprogramma geschetst dat vier gebieden bestrijkt: waarden, beleid, begroting en bestuur. In juni 2024 heeft de Europese Raad een routekaart voor toekomstige werkzaamheden op het gebied van interne hervormingen vastgesteld en de Commissie verzocht diepgaande beleidsevaluaties met operationele elementen op die vier gebieden te presenteren.

In de politieke beleidslijnen voor 2024-2029 heeft de Commissie zich ertoe verbonden voorstellen in te dienen om het vermogen van de Unie om op te treden te versterken. Tegelijkertijd heeft het Europees Parlement zijn standpunt uiteengezet in zijn voorstellen voor de hervorming van het Verdrag van 2023, zijn verslag van 2025 en zijn resolutie over de institutionele gevolgen van de uitbreidingsonderhandelingen.

Voor meer informatie

Vragen en antwoorden

Mededeling "Voorbereiding op een bredere Unie"

Werkdocument van de diensten van de Commissie over de evaluaties van het pretoetredingsbeleid