Meer documentenVragen en antwoorden over de evaluaties van het pretoetredingsbeleid
Wat is opgenomen in de evaluaties van het pretoetredingsbeleid?
De uitbreiding van de EU is een strategische investering in de vrede, veiligheid en welvaart van Europa. Het levert aanzienlijke politieke en economische voordelen op voor zowel de Unie als de uitbreidingspartners. Om deze voordelen volledig te ontsluiten, moet de EU bereid zijn nieuwe leden te verwelkomen.
In de mededeling van vandaag "Voorbereiding op een bredere Unie"worden de beleidsoriëntaties en praktische stappen uiteengezet die nodig zijn om de EU voor te bereiden op toekomstige uitbreidingen.
In de evaluatie van het pretoetredingsbeleid worden prioritaire acties op vier belangrijke gebieden duidelijk gemaakt: governance, waarden, beleid en begroting. Uit de evaluaties blijkt dat de Unie een groter lidmaatschap kan accommoderen door middel van gerichte aanpassingen binnen het bestaande verdragskader en de toetredingsverdragen.
In het pakket wordt opnieuw bevestigd dat de uitbreiding een op verdienste gebaseerd proces blijft, dat de voortgang van de hervormingen van elk toetredend land bepaalt.
Het pakket van vandaag zal worden meegenomen in de strategische discussie tussen de lidstaten over uitbreiding en hervormingen, onder meer tijdens de Europese Raad in oktober.
Waarom is de uitbreiding van de EU nu een prioriteit?
De Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne, naast de toenemende instabiliteit in de buurlanden van Europa en de bredere mondiale concurrentie, onderstreepte het belang van een sterker en meer verenigd Europa. In dit verband is uitbreiding niet alleen een politieke doelstelling, maar ook een geopolitieke investering in vrede, veiligheid en stabiliteit op lange termijn op het hele continent. Door de democratie, de rechtsstaat en de welvaart op ons continent uit te breiden, kan de uitbreiding de eengemaakte markt versterken, nieuwe kansen voor handel en investeringen creëren en de economische veerkracht en het politieke gewicht van de EU vergroten.
Voor Europese burgers en bedrijven zijn de voordelen concreet. De uitbreiding kan de economische groei ondersteunen, banen scheppen, de infrastructuur verbeteren, de connectiviteit versterken en de toeleveringsketens veiliger maken. Het kan de EU en haar partners ook helpen doeltreffender te reageren op gemeenschappelijke uitdagingen zoals energiezekerheid, migratie, klimaatverandering en externe dreigingen.
Uiteindelijk gaat het bij de uitbreiding om de opbouw van een veiliger, sterker en welvarender Europa, verenigd door gedeelde waarden en gemeenschappelijke belangen.
Hoe zal de EU haar governance voor nieuwe leden aanpassen?
In het huidige geopolitieke klimaat moet de EU haar governance aanpassen om de besluitvorming sneller en doeltreffender te maken. De Unie moet ten volle gebruikmaken van de mogelijkheden die de bestaande Verdragen bieden om haar vermogen om op te treden en zich op toekomstige uitbreiding voor te bereiden, te versterken.
De Commissie beveelt aan gebruik te maken van bestaande Verdragsmechanismen, zoals overbruggingsclausules en nauwere samenwerking. De Commissie stelt voor om p-asserelleclausules te gebruiken voor stemmingen met gekwalificeerde meerderheid op bepaalde gebieden, zoals sancties, bestrijding van belastingfraude en fiscale maatregelen in het energiebeleid. Dit kan gepaard gaan met passende veiligheidsmaatregelen voor essentiële nationale belangen, zodat de besluitvorming doeltreffender wordt, met inachtneming van de essentiële nationale belangen van de lidstaten. De Commissie beveelt ook aan om bij toetredingsonderhandelingen gebruik te maken van stemming met gekwalificeerde meerderheid voor het openen van de onderhandelingsclusters en het intermedia-besluit.
Wanneer de doelstellingen van een beleid van de Unie niet binnen een redelijke termijn door de Unie als geheel kunnen worden verwezenlijkt, bieden de Verdragen een ander middel om deze doelstellingen te bevorderen: nauwere samenwerking. Nauwere samenwerking stelt een groep van ten minste negen lidstaten in staat nauwere samenwerking tot stand te brengen op een specifiek beleidsterrein, onder de in de Verdragen neergelegde voorwaarden. De Commissie zal hangende voorstellen evalueren om na te gaan waar nauwere samenwerking kan helpen een hardnekkige blokkade te overwinnen.
De Commissie is vastbesloten met het Europees Parlement en de Raad samen te werken aan de institutionele en operationele aanpassingen die nodig zijn voor toekomstige toetredingen.
Hoe denkt de EU ervoor te zorgen dat nieuwe leden de waarden en regels van de EU hooghouden?
Het toezicht op de rechtsstaat begint vóór de toetreding en wordt voortgezet nadat een land tot de Unie is toegetreden. De Commissie zal het verslag over de rechtsstaat geleidelijk uitbreiden tot andere kandidaat-lidstaten naarmate zij klaar zijn, terwijl nieuwe lidstaten na de toetreding ook onder het volledige EU-instrumentarium voor de rechtsstaat zullen vallen.
Zoals aangekondigd in de mededeling van 2025 over het uitbreidingsbeleid van de EU, moeten toekomstige toetredingsverdragen sterkere waarborgen bevatten tegen ernstige achteruitgang van de tijdens de toetredingsonderhandelingen aangegane verbintenissen. Vandaag stelt de Commissie een gemeenschappelijk kader voor deze waarborgen voor. Toekomstige toetredingsverdragen zouden voorzien in gerichte rechtsmiddelen wanneer ernstige tekortkomingen de goede werking van de Unie dreigen te ondermijnen.
Daarbij zal worden voortgebouwd op de instrumenten die reeds beschikbaar zijn in het kader van de Verdragen en de bestaande mechanismen die van toepassing zijn op de huidige lidstaten.
Wat zijn de nieuwe waarborgen?
De Commissie stelt een reeks waarborgen voor die tijdelijke en gerichte oplossingen bieden voor risico's die tijdens de voorbereidingen op de toetreding zijn vastgesteld. De Commissie stelt met name voor de drie sectorale waarborgen die bij eerdere uitbreidingen zijn gebruikt – de economie, de interne markt en justitie en binnenlandse zaken – te versterken door de periode waarin zij kunnen worden geactiveerd aanzienlijk te verlengen.
Een nieuwe institutionele waarborg zou ernstige schendingen van de waarden van artikel 2 VEU en het beginsel van loyale samenwerking met zich meebrengen. De beschikbare maatregelen kunnen zich in de ernstigste gevallen uitstrekken tot de schorsing van stemrechten. Een andere optie betreft de besluitvormingsrechten tijdens de eerste jaren van het lidmaatschap, waarbij een nieuwe lidstaat zich er gedurende een beperkte periode ook toe verbindt zich niet te verzetten tegen EU-besluiten over toekomstige uitbreidingen of bilaterale geschillen.
Deze waarborgen zouden een aanvulling vormen op het pretoetredingstoezicht vanaf de afsluiting van de onderhandelingen tot de toetreding, zodat zo nodig corrigerende maatregelen kunnen worden genomen. Alle waarborgen zouden tijdelijk, doelgericht en omkeerbaar zijn en regelmatig worden geëvalueerd.
Hoe zal de EU toekomstige uitbreiding financieren zonder de bestaande prioriteiten uit het oog te verliezen?
Het voorgestelde MFK 2028-2034 biedt al het belangrijkste begrotingskader voor toekomstige uitbreiding, met inbegrip van een herzieningsmechanisme wanneer een nieuwe lidstaat toetreedt. Het in het kader van het MFK voorgestelde instrument “Europa in de wereld” zou voorzien in op maat gesneden pretoetredingssteun, waarbij subsidies, leningen en garanties worden gecombineerd om de hervormingen te versnellen. De geleidelijke integratie van de kandidaat-lidstaten in de EU-programma's zal de overgang vergemakkelijken, terwijl de MFK-herzieningsmechanismen de toewijzingen zullen aanpassen indien en voor zover dat nodig is op het moment van toetreding.
Objectieve financiering staat centraal in deze aanpak. Pretoetredingsinstrumenten, zoals de groeiplannen voor de Westelijke Balkan en Moldavië en de faciliteit voor Oekraïne, koppelen uitbetalingen al aan concrete hervormingen, zodat de kandidaat-lidstaten klaar zijn om bij de toetreding EU-middelen te beheren. Voor het volgende meerjarig financieel kader blijven de op doelstellingen gebaseerde plannen het belangrijkste uitvoeringsinstrument voor uitbreidingspartners, waarbij betalingen worden gekoppeld aan de uitvoering van hervormingen en investeringen, en, zodra zij lidstaten worden, ook de afstemming op de desbetreffende bepalingen van de plannen voor nationaal en regionaal partnerschap wordt vergemakkelijkt.
Het in juni 2 026 gepresenteerde financiële pakket voor Montenegro laat zien hoe landspecifieke plannen de pre- en posttoetredingsfinanciering zullen overbruggen en lacunes in de uitvoering zullen voorkomen. Naarmate de onderhandelingen bijna zijn afgerond, zal de Commissie de financieringstransitie vaststellen in een specifiek financieel pakket voor elk uitbreidingsland.
De steun in het kader van de op doelstellingen gebaseerde plannen moet afhankelijk blijven van de voortgang van de hervormingen en de verbetering van de nationale processen voor financiële controle, met opschorting of intrekking indien niet aan de voorwaarden is voldaan.
Hoe zullen de kandidaat-lidstaten profiteren van geleidelijke integratie vóór de toetreding?
Nauwere integratie moet tastbare voordelen opleveren voor burgers en bedrijven in zowel de EU als de kandidaat-lidstaten, ruim vóór het volledige lidmaatschap. Het kan kandidaat-lidstaten helpen geleidelijk deel te nemen aan bepaalde delen van de interne markt van de EU en te profiteren van nauwere samenwerking op strategische gebieden, en tegelijkertijd hervormingen ondersteunen en hun paraatheid voor toetreding versterken. De toegang zal afhangen van de vorderingen bij de voorbereiding van de toetreding, de gereedheid van het betrokken beleid en de strategische afstemming op de Unie.
De Commissie zal bestaande instrumenten in kaart brengen en mogelijkheden in kaart brengen om de integratie in strategische sectoren zoals energie, vervoer, digitalisering en defensie te verdiepen en zo de connectiviteit, investeringen en veerkracht te helpen versterken. Geleidelijke integratie zal het toetredingsproces aanvullen en versterken door concrete stimulansen te bieden voor hervormingen, bestuurlijke capaciteit op te bouwen en het wederzijds vertrouwen te versterken. Deelname zal afhankelijk blijven van vooruitgang op de relevante gebieden en volledig in overeenstemming zijn met de beginselen en vereisten van het toetredingsproces. De maatregelen moeten waar nodig ook omkeerbaar blijven en ervoor zorgen dat nauwere integratie hand in hand gaat met duurzame vooruitgang op het gebied van hervormingen.
Om deze aanpak te ondersteunen, zal de Commissie jaarlijkse dialogen met uitbreidingspartners starten om de balans op te maken van de vooruitgang, verdere mogelijkheden voor geleidelijke integratie in kaart te brengen en resterende lacunes of belemmeringen aan te pakken. Dit zal een regelmatig kader bieden voor het beoordelen van de uitvoering, het versterken van de samenwerking en het waarborgen dat geleidelijke integratie praktische resultaten op het terrein oplevert.
Wat zijn de volgende stappen?
De Commissie verzoekt het Europees Parlement en de Raad de besprekingen en de institutionele voorbereidingen en beleidsmaatregelen vooruit te helpen.
Als onderdeel van het uitbreidingspakket 2026 zal de Commissie indicatieve routekaarten voor Montenegro, Albanië, Moldavië en Oekraïne presenteren, op voorwaarde dat zij de hervormingsdynamiek in stand houden.
Voor meer informatie
Zie je content die volgens jou niet op deze site hoort? Check onze disclaimer.
