Vragen en antwoorden over het EU-kader voor klimaatbestendigheid

1. Wat is het doel van het nieuwe EU-kader voor klimaatbestendigheid en waarom is het nu nodig?

Het EU-kader voor klimaatbestendigheid heeft tot doel Europa beter in staat te stellen te anticiperen op, zich voor te bereiden op en om te gaan met klimaatrisico's door deze effecten voor te zijn en schade te voorkomen door middel van gecoördineerde maatregelen op EU-, nationaal en lokaal niveau. Deze meer proactieve en systemische aanpak zal klimaatveerkracht door ontwerp verankeren in belangrijke beleidsmaatregelen en grenzen. Het kader combineert een voorgestelde Europese wet inzake klimaatbestendigheid met praktische instrumenten en ondersteunende maatregelen om overheden, bedrijven en andere belanghebbenden te helpen beter geïnformeerde beslissingen te nemen.

Uit voorlopige gegevens blijkt dat meer dan 35 000 mensen stierven aan hittegerelateerde sterfgevallen, terwijl de economische verliezen als gevolg van klimaatschade in de periode 2022-2025 werden geraamd op ongeveer 200 miljard EUR, ofwel 50 miljard EUR per jaar. Het geschatte rendement van investeringen in klimaatadaptatie kan meer dan tien keer hun waarde bereiken in vermeden verlies en schade.

Innovatie kan de verwoestende gevolgen helpen verzachten en tegelijkertijd economische kansen bieden. De vraag naar producten, technologieën en diensten op het gebied van klimaatbestendigheid neemt snel toe binnen de EU en daarbuiten, waardoor nieuwe markten en exportmogelijkheden voor EU-bedrijven en innovatoren worden gecreëerd. De wereldwijde jaarlijkse inkomsten uit oplossingen voor klimaatbestendigheid zullen tegen 2050 naar verwachting verviervoudigen tot 3,5 biljoen EUR. Door de versnippering te verminderen en de beleidskoers duidelijker te maken, kan het EU-kader voor klimaatbestendigheid een groeiende markt helpen ondersteunen, wat het Europese bedrijfsleven en de Europese industrie ten goede komt.

Het kader voorziet in een gemeenschappelijke basis voor het beheer van klimaatrisico's in de Unie en in verplichtingen voor nationale autoriteiten om nationale plannen te publiceren, ondersteund door een gedeeld referentietraject voor de opwarming van de aarde dat is afgestemd op de huidige wetenschappelijke gegevens. Het introduceert duidelijkere strategische planningsvereisten en toegankelijkere informatie over klimaatrisico's en aanpassingsoplossingen.

2. Hoe kan het kader de lidstaten, regio's en lokale gemeenschappen helpen zich beter aan te passen aan extreme klimaatomstandigheden?

Het nieuwe kader zal duidelijkere vereisten voor strategische planning bevatten. De lidstaten zullen hun planningsverplichtingen uit hoofde van de voorgestelde wet inzake klimaatbestendigheid, de Europese klimaatwet en de governanceverordening kunnen nakomen door middel van één nieuw strategisch plan. Dit zal de planning stroomlijnen en vereenvoudigen, de samenhang verbeteren en een consistentere en vergelijkbare voortgangsmonitoring in het kader van de Europese klimaatwet ondersteunen, zonder aanvullende controles in te voeren. Het gemeenschappelijke geconsolideerde plan zal de lidstaten ook in staat stellen hun respectieve plannen gemakkelijker te begrijpen en te vergelijken, wat met name ten goede zal komen aan de lidstaten die grenzen en vergelijkbare klimaatrisico's delen. Voorbeelden van grensoverschrijdende klimaatrisico's zijn verstoringen van onderling verbonden energiesystemen, kritieke infrastructuur, toeleveringsketens en ecosystemen.

Het kader zal ook de toegang tot geharmoniseerde klimaatinformatie en praktische aanpassingsoplossingen verbeteren door de invoering van drie nieuwe digitale instrumenten — de European Climate Viewer, de Navigator of Climate Resilience Tools en de Missions Solutions Explorer — die autoriteiten helpen de gevaren waarmee zij worden geconfronteerd in kaart te brengen, kwetsbaarheden te beoordelen en te bepalen waar actie het dringendst nodig is.

Bovendien verschillen de klimaatrisico's tussen de lidstaten, regio's en gemeenschappen, en bij de maatregelen die nodig zijn om deze risico's aan te pakken, moet rekening worden gehouden met deze verschillen. Zij zullen daarom beter in staat zijn om klimaatrisico's in het kader van het kader te beheren, met behoud van de flexibiliteit die zij nodig hebben om oplossingen te selecteren die het meest geschikt zijn voor hun specifieke risico's, omstandigheden en prioriteiten.

3. Wat zijn de belangrijkste instrumenten en middelen die in het kader van het nieuwe kader beschikbaar zijn?

Het nieuwe kader introduceert praktische digitale instrumenten en ondersteunende maatregelen die de toegang tot en het navigeren door klimaatinformatie en -adaptatie voor een breder scala aan gebruikers vergemakkelijken. Drie instrumenten staan centraal in deze aanpak:

• De European Climate Viewer, ontwikkeld door het European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF), is een interactieve kaart van geprojecteerde klimaatgevaren die gebruikers zal helpen begrijpen wat het gedeelde opwarmingstraject betekent voor verschillende delen van Europa voor verschillende tijdsperioden, locaties en sectoren. De Viewer maakt gebruik van de meest recente informatie van de Copernicus-dienst voor klimaatverandering en zal evolueren naarmate aanvullende gegevens en functionaliteiten beschikbaar komen. Dankzij het Destination Earth-initiatief zal het evolueren naar de integratie van supercomputingcapaciteiten en uitgebreidere klimaatinformatie.
• De navigator van instrumenten voor klimaatveerkracht, ontwikkeld door het Europees Milieuagentschap (EEA), is een door de kwaliteit beoordeeld, centraal register van instrumenten voor klimaatveerkracht, dat overheidsinstanties helpt om door de beschikbare oplossingen te navigeren en de oplossingen te kiezen die het meest relevant zijn voor hun grondgebied, sectorale behoeften en klimaatkwetsbaarheden.
• De Mission Solutions Explorer is een platform voor praktische aanpassingsoplossingen die zijn uitgeprobeerd en getest door regio's, steden en gemeenschappen op het hele continent die hebben deelgenomen aan projecten in het kader van de EU-missie voor aanpassing aan de klimaatverandering. Gebruikers kunnen oplossingen filteren op gevaar, sector of locatie en meer te weten komen over de nevenvoordelen, betrokken belanghebbenden, beschikbare financieringsmogelijkheden en het potentieel om te repliceren en op te schalen.

De middelen en acties die met dit kader worden ingevoerd, worden aangevuld met bestaande EU-financieringsinstrumenten, investeringsprogramma's, klimaatdiensten en andere aanpassingsinitiatieven ter ondersteuning van lokale en regionale maatregelen.

Tot slot zal de Commissie binnen zes maanden na de vaststelling van de Europese wet inzake klimaatveerkracht een uitvoeringsplan voorstellen. In dit plan zal passende steun worden vastgesteld voor de doelstellingen van de wet en de doeltreffende uitvoering ervan, ook op lokaal en regionaal niveau. Dit zal gebeuren binnen het bestaande begrotingskader en het toekomstige initiatief.

De Commissie zal in 2028 en om de vijf jaar een strategisch plan van de Unie voor klimaatbestendigheid presenteren om te zorgen voor vroegtijdige en doortastende maatregelen op EU-niveau.

4. Hoe ondersteunt het kader de Europese economie en energiezekerheid?

De economische schade als gevolg van de klimaateffecten is aanzienlijk en vormt een toenemend risico voor de economische veerkracht van Europa. Extreem weer kan schade toebrengen aan infrastructuur en productiemiddelen, toeleveringsketens onderbreken, energie- en vervoerssystemen verstoren, de bedrijfscontinuïteit ontsporen en de druk op de overheidsfinanciën en noodhulpdiensten vergroten. Deze effecten kunnen de investeringen, de productiviteit en het concurrentievermogen van Europese bedrijven op lange termijn ondermijnen. Investeren in klimaatbestendigheid is daarom economisch zinvol. De jaarlijkse investeringsbehoeften van de EU voor klimaatbestendigheid en -adaptatie worden geraamd op ongeveer 70 miljard EUR per jaar.

Het kader heeft tot doel vermijdbare verliezen te verminderen door ervoor te zorgen dat klimaatrisico's eerder in plannings- en investeringsbeslissingen worden geïdentificeerd en aangepakt. Een gemeenschappelijke aanpak van klimaatrisicobeheer, in combinatie met een sterkere strategische planning, aan de publieke kant kan bedrijven ook helpen hun blootstelling beter te begrijpen en beter geïnformeerde beslissingen te nemen over de bescherming van activa en activiteiten.

Het kader voorziet in een aantal faciliterende maatregelen voor de lidstaten om bedrijven te ondersteunen die investeren in projecten voor klimaatbestendigheid, bijvoorbeeld door middel van belasting- of staatssteunmaatregelen. Overheidsfinanciering moet een katalysator zijn om particulier kapitaal voor klimaatbestendigheid verder te mobiliseren. De Commissie zal nauw samenwerken met internationale en Europese organen om die doelstelling te ondersteunen en ervoor te zorgen dat investeringsbeslissingen klimaatgerelateerde risico's beter weerspiegelen. Ook zal zij ondernemingen door middel van richtsnoeren en andere praktische bijstand ondersteunen bij het integreren van klimaatrisico's in hun plannen voor klimaatbestendigheid. Op 22 oktober presenteerde de Europese Investeringsbank Groep, als aanvulling op het huidige kader, haar plan voor aanpassing aan de klimaatverandering, waarbij haar financiering voor klimaatbestendigheid werd verdubbeld tot ten minste 30 miljard EUR tegen 2030.

Verzekering is een ander cruciaal element in deze vergelijking om klimaatrisico's beter te beheren, aangezien het de druk op de overheidsfinanciën en de vrije middelen voor andere preventieve maatregelen zal verlichten. De Commissie zal een klimaatverzekeringsalliantie oprichten om uitvoerbare maatregelen voor te stellen en oplossingen te onderzoeken om de verzekeringsbeschermingskloof voor natuurrampen te verkleinen. Deze maatregelen zijn erop gericht de acceptatie van verzekeringen te vergroten, risicopreventie te stimuleren en voldoende verzekeringscapaciteit te waarborgen.

Anticiperende maatregelen versterken ook de veiligheid van Europa, waar frequentere en ernstigere klimaateffecten de fysieke veiligheid van mensen thuis en op de werkplek bedreigen, essentiële diensten verstoren en de werking van kritieke infrastructuur in gevaar brengen. De voordelen van energiezekerheid komen ook voort uit het voorbereiden van onze energiesystemen op klimaateffecten, van lage rivierniveaus die het brandstoftransport verstoren tot hittegolven die onze elektriciteitsnetten belasten. Door de autoriteiten te helpen deze risico's te beheren, zal het kader helpen de energievoorziening veilig te stellen en het risico op dure verstoringen te verminderen.

5. Hoe zal het kader de Europese burgers en bedrijven helpen beschermen?

Klimaateffecten beïnvloeden de gezondheid, veiligheid, bestaansmiddelen en levenskwaliteit van mensen, evenals de continuïteit van essentiële diensten en bedrijfsactiviteiten. Extreme hitte, overstromingen, droogtes en bosbranden kunnen ook directe schade veroorzaken, openbare diensten verstoren en huizen, werkplekken en infrastructuur beschadigen. Het doel van het kader is acties te ondersteunen en mogelijk te maken die de schade en de schade die deze gevolgen met zich meebrengen, tot een minimum beperken.

Voor de burgers moet klimaatbestendigheid eerlijk zijn. Klimaateffecten treffen niet iedereen in gelijke mate: mensen in kwetsbare situaties kunnen meer worden blootgesteld aan gevaren en hebben minder middelen om zich voor te bereiden, te herstellen of zich aan te passen, waardoor de regionale ongelijkheden toenemen. Het kader introduceert het concept “rechtvaardige veerkracht” om ervoor te zorgen dat bij het beheer van klimaatrisico's rekening wordt gehouden met deze verschillen. Betere risicobeoordelingen en op klimaatrisico's gebaseerde openbare besluitvorming zullen helpen kwetsbare groepen en regio's in kaart te brengen, waardoor klimaatrisico's vroegtijdig kunnen worden vastgesteld en gerichte beschermende maatregelen kunnen worden genomen. De Commissie neemt verdere maatregelen om degenen die het meest aan klimaatrisico's zijn blootgesteld beter te beschermen, onder meer door 100 van de meest klimaatgevoelige gebieden in Europa in kaart te brengen en een klimaatverzekeringsalliantie op te richten om de verzekeringsbescherming te verbeteren en risicopreventie te ondersteunen.

De Commissie zal deze inspanningen aanvullen met een geïntegreerd Europees hittegolfplan, als antwoord op de dringende noodzaak om de paraatheid van de EU voor de gevolgen van hitte voor de gezondheid, met name voor kwetsbare groepen en de gezondheidsstelsels van de EU, te versterken, en de oprichting van een voorbereidende EU-adviesgroep inzake rampenparaatheid. Gezien de hitte-impact van stroomgebieden in de EU zal de Commissie ook een nieuw Europees waterinitiatief presenteren dat gericht is op waterefficiëntie en -hergebruik, droogte en veerkracht bij overstromingen, en voor het einde van dit jaar nieuwe richtsnoeren voor droogterisicobeheer en droogte-indicatoren publiceren.

Initiatieven, zoals het Sociaal Klimaatfonds, bevorderen investeringen in technologieën voor klimaatbestendigheid ter ondersteuning van de meest kwetsbaren en het recente voorstel voor een herziene richtlijn inzake overheidsopdrachten zal bijvoorbeeld oplossingen voor klimaatbestendigheid op de markt bevorderen dankzij de opname van klimaatbestendigheid als kwaliteitscriterium voor overheidsinkopers.

6. Hoe is het kader verenigbaar met andere beleidsmaatregelen en sectoren van de EU?

Klimaatbestendigheid is een horizontale kwestie in alle sectoren van de economie. Klimaateffecten beïnvloeden en ondermijnen de uitvoering en doeltreffendheid van EU-beleid op het gebied van infrastructuur, energie, landbouw, water, gezondheid, vervoer, milieu en economische ontwikkeling. De integratie van klimaatrisico's in de besluitvorming is daarom van essentieel belang om investeringen te beschermen, essentiële diensten in stand te houden en ervoor te zorgen dat de vooruitgang op het ene beleidsterrein niet wordt ondermijnd door klimaateffecten op een ander beleidsterrein.

Het kader bouwt voort op het bestaande aanpassingsbeleid van de EU en de lidstaten, met inbegrip van de Europese klimaatwet en de aanpassingsstrategie van de EU. Het past het beginsel van klimaatbestendigheid door ontwerp toe op alle EU-beleidsterreinen en streeft naar meer samenhang door middel van een gemeenschappelijk referentietraject voor de opwarming van de aarde voor beleidsvoorstellen en -initiatieven, duidelijkere vereisten voor strategische planning en toegankelijkere klimaatinformatie.

De mogelijkheid voor de lidstaten om hun planningsverplichtingen uit hoofde van de wet inzake klimaatveerkracht, de Europese klimaatwet en de governanceverordening na te komen door middel van één enkel geconsolideerd plan, zal ook dubbel werk verminderen en beter gebruikmaken van bestaande processen en beoordelingen.

In de praktijk kan het kader de integratie van klimaatrisico's in infrastructuurplanning, investeringsbeslissingen en sectorale strategieën ondersteunen. Klimaatgeïnformeerde planning kan bijvoorbeeld helpen bij het identificeren van kwetsbaarheden in energienetwerken, watersystemen, vervoersinfrastructuur en landbouwproductie, evenals de onderlinge afhankelijkheden daartussen.

Het kan ook een aanvulling vormen op bestaande benaderingen van duurzame beleggingen en milieuwaarborgen, met inbegrip van het beginsel “geen ernstige afbreuk doen”, indien van toepassing.

Het kader eerbiedigt de verschillende verantwoordelijkheden en omstandigheden van de lidstaten. Het voorziet in een gemeenschappelijke basis voor het beheer van klimaatrisico's en laat de nationale, regionale en lokale autoriteiten de flexibiliteit om de meest geschikte maatregelen te bepalen. Deze aanpak heeft tot doel de consistentie in heel Europa te verbeteren zonder een one-size-fits-all-model op te leggen.

7. Hoe integreert het kader internationale actie op het gebied van aanpassing?

Het kader bouwt in de eerste plaats voort op de Overeenkomst van Parijs en op bestaande internationale en Europese verbintenissen. Het weerspiegelt het beginsel dat mitigatie en adaptatie samen moeten worden bevorderd: wereldwijde emissiereducties zijn van essentieel belang om toekomstige klimaatrisico's te beperken, terwijl adaptatie noodzakelijk is om reeds optredende effecten te beheersen en te voorkomen.

Via specifieke partnerschappen voor klimaatbestendigheid streeft de EU er ook naar nieuwe bilaterale betrekkingen met derde landen te smeden en bestaande te versterken en de samenwerking met regionale organisaties en andere belanghebbenden te versterken, teneinde de mondiale klimaatbestendigheid en de bredere toepassing van aanpassingsoplossingen te bevorderen.

De EU ondersteunt ook praktische aanpassingsmaatregelen door middel van initiatieven zoals de EU-missie voor aanpassing aan de klimaatverandering, die met regio's en gemeenschappen samenwerkt om de ontwikkeling en uitvoering van klimaatveerkrachtoplossingen te versnellen. De ambitie van de missie om tegen 2030 ten minste 150 Europese regio's en gemeenschappen te ondersteunen bij het klimaatbestendig maken, biedt een belangrijk aanvullend traject voor de omzetting van kennis in actie.

De Mission Solutions Explorer zal helpen bij het delen van lessen uit deze inspanningen, waaronder praktische benaderingen die in verschillende omgevingen kunnen worden aangepast en gerepliceerd. Meer in het algemeen kan het kader de Europese kennisbasis versterken en oplossingen ontwikkelen die relevant zijn voor internationale aanpassingsinspanningen.

Het voorgestelde kader is in de eerste plaats gericht op het versterken van de klimaatbestendigheid binnen de EU. Het moet daarom worden opgevat als een aanvulling op de internationale samenwerking op het gebied van aanpassing en klimaatfinanciering.

Voor meer informatie

Persbericht