Tweede Kamer, 16e vergadering

• Begin14:00
• Sluiting14:00
• StatusOngecorrigeerd

Opening

Voorzitter: Van Campen

Aanwezig zijn leden der Kamer, te weten:

De voorzitter:

Ik open de vergadering van dinsdag 27 oktober 2026.

Vragenuur

Vragenuur

Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig artikel 12.3 van het Reglement van Orde.

Vragen Bromet

Vragen van het lid Bromet aan de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur over het bericht "Groot gat tussen aantal koeien en fosfaatrechten".

De voorzitter:

Aan de orde is het mondelinge vragenuur. Ik geef eerst het woord aan mevrouw Bromet voor haar mondelinge vragen namens de fractie van PRO aan de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Ik heet de minister van harte welkom in de Tweede Kamer. U heeft het woord, mevrouw Bromet.

Mevrouw Bromet (PRO):

Dank u wel, voorzitter. Vrijdag lazen wij in een analyse van het tijdschrift Boerderij dat de landbouwsector op dit moment in totaal 33.600 melkkoeien en 18.500 stuks melkvee meer houdt dan dat er fosfaatrechten zijn. Dat is een overtreding. Ik zou allereerst van de minister willen weten of hij dit beeld deelt.

De voorzitter:

Het woord is aan de minister.

Minister Van Essen:

Voorzitter. Ik dank mevrouw Bromet voor het stellen van deze vragen over handhaving en de fosfaatrechten. En ja, afgelopen vrijdag heeft de NVWA op haar website een inspectierapport gepubliceerd, waarin zij laat zien en waarschuwt dat de naleving van fosfaatregels beter moet. Vervolgens heeft Boerderij daar dezelfde dag ook een artikel aan gewijd.

Mevrouw Bromet (PRO):

Er zijn 200 bedrijven bezocht die willekeurig zijn uitgekozen. 52% van die bedrijven houdt waarschijnlijk meer dieren dan toegestaan is. Wat vindt de minister daarvan?

Minister Van Essen:

Laat hier klip-en-klaar zijn: op het moment dat er wetgeving is — en die is er; het fosfaatrechtensysteem is er al sinds 2018 — heb je je daaraan te houden. Op het moment dat je meer dieren hebt dan fosfaatrechten, moet je dat gelijktrekken. Voor 2025 betekent dat ook dat ondernemers die overtredingen hebben begaan worden doorgeleid naar het OM. Voor 2026 vind ik het heel belangrijk om op te roepen deze situatie niet te laten voortbestaan en de overtredingen, die er mogelijk zijn, na afloop van het jaar zo snel mogelijk te beëindigen.

Mevrouw Bromet (PRO):

Hoe groot is de pakkans eigenlijk voor een boer?

Minister Van Essen:

We hebben eigenlijk al sinds eind vorig jaar de handhavingsintensiteit bij de NVWA flink vergroot. We hebben aardig wat extra mensen aangenomen om toezicht te houden op bedrijven. Daarmee is de pakkans ook aanzienlijk vergroot. Dit laat zien dat mensen zich aan regels moeten houden en dat daar goed toezicht op moet zijn.

Mevrouw Bromet (PRO):

De minister zegt: de pakkans is gegroeid. Ondertussen is dus 52% van de bezochte bedrijven in overtreding. Het lijkt er dus op dat de pakkans helemaal niet zo groot is, want waarom zou je dat doen? Wat is eigenlijk de straf die je riskeert als boer als je te veel koeien op je bedrijf hebt?

Minister Van Essen:

Het is misschien goed om te zeggen dat er in 2025 daadwerkelijk overtredingen zijn geconstateerd. Die overtredingen worden door de NVWA naar het OM verzonden. Voor 2026 — daarom deed ik net die oproep — is het heel belangrijk om tegen de ondernemers te zeggen: zorg dat het aantal dieren en het aantal fosfaatrechten dat je hebt in lijn zijn met elkaar. Dan voorkomen wij en boeren dat ze komend jaar opnieuw in overtreding gaan. U vraagt wat de straf is. Het is gewoon een economisch delict. Daar staat in ons Wetboek van Strafrecht een straf op.

Mevrouw Bromet (PRO):

Is dat dan een straf per koe? Wat is dat voor straf?

Minister Van Essen:

Het is een straf per ondernemer die een economisch delict pleegt. Het is uiteindelijk aan de rechter om die straf te bepalen, nadat de NVWA alles wat zij heeft geconstateerd overbrengt aan het Openbaar Ministerie.

Mevrouw Bromet (PRO):

Moeten we dan denken aan een gevangenisstraf, of aan een geldboete, of misschien aan het intrekken van de vergunning voor je bedrijf?

Minister Van Essen:

Het gaat om economische delicten. In het Wetboek van Strafrecht hebben we daar een sanctie op staan. Wat de geldboete is, ligt uiteindelijk aan de categorie waar die delicten in vallen.

Mevrouw Bromet (PRO):

Ik heb dat wetboek niet voor me, maar misschien kan de minister wat duidelijker zijn over wat voor straffen dat dan zijn, ook voor de boeren die luisteren en die weten dat ze te veel koeien in hun stal hebben staan.

Minister Van Essen:

Uiteindelijk zijn het economische delicten. Als een rechter tot een uitspraak komt en daarover oordeelt, zitten daar behoorlijke geldboetes op. Dat kan per zaak bekeken worden; ik kan dat hier nu niet zeggen. Laat dit echter duidelijk zijn: hou je aan deze regels en zorg dat je geen strafblad krijgt. Je kunt namelijk ook een strafblad krijgen als je wordt veroordeeld. Ik zeg nogmaals tegen iedereen: dit jaar kunnen we het tij nog keren. De boeren moeten gewoon zorgen dat de fosfaatrechten en het aantal beesten met elkaar in overeenstemming zijn. Dat is mijn oproep.

Mevrouw Bromet (PRO):

Vindt de minister dat de handhaving tekortschiet, en zo ja, wat gaat hij daaraan doen?

Minister Van Essen:

Ik denk dat we moeten erkennen dat het heel belangrijk is om op dit soort vraagstukken te handhaven en om daar goed op te handhaven. Dat is ook precies de reden dat we voor dit jaar 4,5 miljoen extra hebben uitgetrokken om meer toezichthouders en meer handhavers bij de NVWA aan te nemen, zodat we deze signalen vroegtijdig oppikken. Wat we nu eigenlijk zien, is dat het feit dat we dit constateren een gevolg is van een groeiende handhavingscapaciteit bij de NVWA. Dat laat dus zien dat we meer doen en dat we ook meer moeten doen.

Mevrouw Bromet (PRO):

De NVWA heeft een heel breed takenpakket. Is het nu zo dat de NVWA extra op deze overtredingen gaat letten naar aanleiding van deze constateringen?

Minister Van Essen:

Het gaat echt specifiek over mest en fosfaatrechten. Ik vind het belangrijk dat we, nu we dit signaleren doordat we meer toezichthouders in dienst hebben, ook binnen de capaciteit die er is flink en flinker inzetten op de handhaving. Ik ga dus met de NVWA in gesprek over wat hun prioriteiten zijn voor de uren die nog over zijn.

Mevrouw Bromet (PRO):

De minister maakt deel uit van een kabinet dat vindt dat een kleine overheid belangrijk is. Kan de minister mij verzekeren dat er niet bezuinigd gaat worden op handhavingsambtenaren?

Minister Van Essen:

Ik kan hier geen garantie geven, maar het feit dat we dit jaar het aantal toezichthouders van de NVWA hebben uitgebreid, laat zien dat dit het kabinet gewoon ernst is.

Mevrouw Bromet (PRO):

Is het fosfaatrechtenstelsel überhaupt te handhaven?

Minister Van Essen:

Ja, dat is te handhaven. Het is ook belangrijk om dat te doen en te blijven doen. Deze signalen zijn nu naar boven gekomen omdát we meer aan het handhaven zijn.

Mevrouw Bromet (PRO):

Vrijdag krijgen wij een brief van deze minister over de uitwerking van de stikstofparagrafen. Daarbij wordt zwaar geleund op doelsturing. Een boer moet dus zelf kunnen bepalen wat hij doet om aan de doelen te voldoen. Hoe kan je nou aan boeren die nu al frauderen, vragen om daar nog een schepje bovenop te doen?

Minister Van Essen:

Het feit dat we inderdaad, zoals in de Kamerbrief van 26 juni stond, hebben gekozen voor een emissieplafond, bedrijfsdoelen per fosfaatrecht, is omdat LTO en NAJK dat ook aan ons gevraagd hebben. Dat betekent wel dat we ook moeten leveren op dit vlak. Ik vind dat individuele boeren een verantwoordelijkheid hebben, maar ik vind het ook belangrijk dat sectorpartijen die verantwoordelijkheid nemen richting hun leden. Het is denk ik goed dat je ook een slechtere ammoniakscore zult hebben als je meer fosfaat produceert dan de rechten van het bedrijf. Ook in het meten van de ammoniakemissie van een bedrijf zul je het dus zien als er te veel wordt geproduceerd. Dat laat echter onverlet dat het heel belangrijk is om bij doelsturing heel goed te beseffen dat dit ook iets is waarbij je vertrouwen in elkaar moet hebben. Ik vind ook dat sectorpartijen daar een rol in hebben.

Mevrouw Bromet (PRO):

Ik heb daar heel weinig vertrouwen in, als ik lees dat er nu al zo veel overtredingen zijn. Hoe kan het nou dat je op papier straks misschien aan alle doelen kan voldoen, zoals de boeren nu ook op papier aan de eisen voldoen, maar je ondertussen gewoon doet waar je zin in hebt?

Minister Van Essen:

Als je je niet aan de wet houdt en je meer dieren hebt dan je fosfaatrechten hebt, loop je dus een ontzettend risico dat je een economisch delict pleegt en een strafblad krijgt. Ik bestrijd dus dat je dat maar gewoon kunt doen. Ik ben het wel met mevrouw Bromet eens dat het heel belangrijk is, ook voor het systeem dat we met elkaar willen bouwen, dat we het vertrouwen in elkaar hebben dat we de goede dingen doen en dat boeren zich aan wetgeving houden.

Mevrouw Bromet (PRO):

Hoeveel straffen zijn er de afgelopen jaren eigenlijk opgelegd voor overtredingen in de agrarische sector? We hebben het over het intekenen van percelen die niet van jezelf zijn en over het gebruiken van gewasbescherming, landbouwgif, terwijl dat niet toegestaan is. Soms houdt wel 77% van de kersentelers zich niet aan de voorschriften. Hoe moet dit nou verder? Is dit een cultuur?

Minister Van Essen:

Ik denk dat het heel belangrijk is om te zien wat er wél goed gaat. Ik snap dat de focus ligt op wat er niet goed gaat. Daar treden wij ook tegen op. Maar ik denk dat het belangrijk is om ook te benoemen wat we met elkaar wél voor elkaar krijgen met convenanten, samenwerken, agrarisch natuurbeheer en het verminderen van middelen. Uw Kamer haalt daar ook regelmatig voorbeelden van aan. Ik denk dat het heel belangrijk is om er duidelijk in te zijn dat als gezien wordt dat je de wet overtreedt, je doorgeleid wordt naar het OM. Tegelijkertijd moeten we ook zeggen dat we op heel veel punten in het agrarische domein goed aan het werken zijn om bijvoorbeeld middelengebruik te verminderen en de juiste dingen te doen. Ik vind dat je beide punten moet benoemen.

Mevrouw Bromet (PRO):

Ik snap dat de minister dit zegt. We hebben het in dit debat over alle boeren. Een grote groep houdt zich niet aan de regels. Degenen die zich wel aan de regels houden, lijden daaronder. Ik wil hier gezegd hebben dat ik het niet over de boeren heb die zich wel keurig en netjes aan de regels houden. Spreekt de minister de sectorpartijen aan op de grote groep overtredingen die er keer op keer, jaar in, jaar uit is? We zien namelijk geen verbetering. Ik word er zelf een beetje moedeloos van. De minister is nieuw, maar ik sta hier al acht jaar.

Minister Van Essen:

Ik denk dat het een terechte vraag is van mevrouw Bromet of wij de sectorpartijen hierop aanspreken. Ik heb gezien dat bijvoorbeeld LTO op haar site wat heeft gezet hieromtrent. Ik spreek ze toevallig vanmiddag. Ik zal in dat overleg vragen of ze een duidelijke boodschap uit willen laten gaan dat mensen zich aan de wet moeten houden.

Mevrouw Bromet (PRO):

Waarom heeft de minister eigenlijk niet gemeld aan de Kamer dat deze fraude plaatsvond? Wij hebben dat moeten lezen op boerderij.nl. Ik vind het hartstikke goed van Boerderij dat ze dit uitgevonden hebben, maar we hadden het natuurlijk heel graag van de minister zelf gehoord.

Minister Van Essen:

De NVWA is een onafhankelijke toezichtorganisatie. Zij doen dit regelmatig. Zij publiceren allerlei handhavingsrapporten op hun website. Zij hebben dat vrijdag ook gedaan. Zij sturen ook vakberichten uit. We zien dat de media op basis van die vakberichten meteen een bericht hierover hebben gemaakt. Wat hier is gedaan, iets uploaden op de site van de NVWA, een onafhankelijk toezichthouder, is eigenlijk staande praktijk. Dat is geen afwijking van eerdere jaren.

De voorzitter:

Afrondend.

Mevrouw Bromet (PRO):

Ja, tot slot. Welke boodschap heeft de minister voor frauderende boeren in Nederland?

Minister Van Essen:

Wat ik heel belangrijk vind, is dat we dit jaar geen overtredingen begaan. We zien echter wel dat er mogelijk overtredingen worden begaan als het jaar afgerond is.