Vragen en antwoorden over de EU-strategie voor duurzaam toerisme

1. Toerisme valt voornamelijk onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten. Waarom is een Europese strategie nodig?

Toerisme overstijgt de landsgrenzen. Hoewel de verantwoordelijkheid voor toerisme in de eerste plaats bij de nationale regeringen, regio's en, in sommige lidstaten, lokale gemeenten ligt, is toerisme een grensoverschrijdende industrie binnen de EU en profiteert het daarom van een gedeelde aanpak van gemeenschappelijke uitdagingen.

Het Europees Parlement, de Raad en andere instellingen en belanghebbenden hebben opgeroepen tot een krachtiger en beter gecoördineerde beleidsrespons op EU-niveau op de gemeenschappelijke uitdagingen waarmee het toerisme in de EU wordt geconfronteerd. Deze strategie beantwoordt aan deze oproep.

Een Europese strategie kan de coördinatie tussen overheidsinstanties versterken en prioriteiten en doelstellingen vaststellen die door alle belanghebbenden worden gedeeld. Tegen deze achtergrond richt de EU-strategie voor duurzaam toerisme zich op gebieden waar gezamenlijk EU-optreden en grensoverschrijdende samenwerking echte toegevoegde waarde en impact voor lokale actoren opleveren. Het harmoniseert de nationale wetgevingen of kaders niet.

2. Wat zijn de belangrijkste uitdagingen voor het Europese toerisme en hoe zal de strategie deze aanpakken?

Het Europese toerisme staat voor een reeks onderling verbonden uitdagingen. De sector wordt in toenemende mate blootgesteld aan geopolitieke verstoringen, cyberbeveiliging en verstoringen van de volksgezondheid, tegen een achtergrond van toenemende wereldwijde concurrentie. Tegelijkertijd veranderen de klimaatverandering en extreme weersomstandigheden toeristische bestemmingen en zetten ongelijke bezoekersstromen hun eigen druk op lokale gemeenschappen en infrastructuur.

Ongeveer 99 % van de toeristische bedrijven in de EU zijn kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's). Zij vormen de ruggengraat van de sector, maar kampen met tekorten aan arbeidskrachten en vaardigheden, versnippering en administratieve lasten. Lacunes in digitalisering en gegevensgebruik, samen met bezorgdheid over toegankelijkheid en betaalbaarheid, zorgen voor extra druk.

Bovendien hebben uitdagingen op het gebied van vervoer en mobiliteit binnen de EU ook gevolgen voor de toeristische sector en vereisen zij gezamenlijke actie.

De respons van de strategie is een gecoördineerd kader ter bevordering van concurrentievermogen, duurzaamheid en veerkracht:

• Ondersteuning van kmo's: de strategie zal helpen de regels te vereenvoudigen, zakelijke steun te bieden om de groene en de digitale transitie te versnellen en de btw-regels voor de reis- en toerismesector te moderniseren.
• Verbetering van data, innovatie en het gebruik van AI: er zal een gemeenschappelijke Europese dataruimte voor toerisme en een EU-waarnemingspost voor toerisme worden opgericht om belangrijke trends in de sector te analyseren.
• Het tekort aan vaardigheden aanpakken: een nieuwe EU-academie voor toerisme zal cruciale opleidingen aanbieden en helpen de vaardigheden te ontwikkelen die het hardst nodig zijn in de sector.
• Verbeterde connectiviteit: maatregelen op het gebied van spoorvervoer, luchtvaart, grensoverschrijdende huur van auto's en ticketverkoop zullen de connectiviteit versterken, met name voor eilanden en afgelegen en kustgebieden, waardoor de infrastructuur (bv. havens, jachthavens, treinstations) zal worden verbeterd, wat bestemmingen en bedrijven ten goede zal komen.
• Een evenwichtige aanpak van het toerisme: een EU-model voor toerismebeheer, een voorgestelde aanbeveling van de Raad voor evenwichtig toerisme en een EU-toolbox voor evenwichtig toerisme zullen de toeristische stromen slimmer en efficiënter helpen sturen, ten voordele van toeristen en de lokale bevolking. Daarnaast zal een Cruise Cooperation Dialogue de belangrijkste actoren samenbrengen.
• Verbetering van de weerbaarheid en toegankelijkheid: de strategie omvat maatregelen ter verbetering van de crisiscoördinatie, waaronder het opzetten van een crisiscoördinatienetwerk, het informeren van toeristen over hun rechten en het versterken van toegankelijk toerisme.
• Sterker internationaal bereik: deze acties worden ondersteund door een sterker internationaal bereik, waaronder partnerschappen met Japan, India en andere landen, alsook door een nieuw samenwerkingskader met het toerisme van de VN en door de gezamenlijke uitvoering van duurzaam toerisme (bv. de Arctische strategie).
• Doeltreffende governance: een EU-alliantie voor toerisme zorgt voor de uitvoering van de strategie, door middel van samenwerking tussen de Commissie, de lidstaten, regio's, lokale overheden en belanghebbenden, en een nieuwe prijs voor Europese hoofdsteden van toerisme.

3. Wat is evenwichtig toerisme? Hoe zal de Commissie bestemmingen helpen de groei van het toerisme te beheren en tegelijkertijd voordelen voor bezoekers, bedrijven en lokale gemeenschappen te waarborgen?

Evenwichtig toerisme is een benadering waarbij bezoekersstromen in balans zijn met de bereidheid en capaciteit van een bestemming om ze te ontvangen. Dit betekent dat toerisme geen onevenredige gevolgen heeft voor de fysieke infrastructuur, het milieu of het welzijn van lokale gemeenschappen. De aanpak is gericht op het brengen van voordelen op lange termijn voor bedrijven, bezoekers en lokale gemeenschappen.

De Commissie zet zich in om bestemmingen te helpen de toeristische stromen efficiënter te sturen en bezoekers gelijkmatiger over seizoenen en bestemmingen te verspreiden. De evenwichtige toeristische aanpak zal op zijn beurt ook voordelen opleveren voor minder bekende en minder bezochte bestemmingen. De belangrijkste initiatieven van de strategie zijn: een EU-model voor toerismebeheer, een aanbeveling van de Raad over evenwichtig toerisme en een EU-toolbox voor evenwichtig toerisme, die met de lidstaten zal worden besproken om klaar te zijn voor het volgende zomerseizoen. De strategie ondersteunt ook inspanningen op het gebied van samenwerking, diversificatie en promotie, onder meer via het kader van Destination Europe, waarin authentieke lokale ervaringen in alle lidstaten, regio's en steden worden getoond. Het vervoersbeleid van de EU helpt ook de druk op overvolle bestemmingen te verlichten door betere verbindingen.

4. Wat is de EU-toolkit voor evenwichtig toerisme en wat probeert deze te bereiken?

Wanneer het toerisme zich op evenwichtige en harmonieuze wijze ontwikkelt, is het een motor van welvaart, ondersteunt het de demografische vitaliteit en versterkt het de sociale en economische duurzaamheid van gebieden. Daarom staat evenwicht centraal in de strategie.

In de hele EU blijft de vraag naar toerisme ongelijk verdeeld over de bestemmingen en geconcentreerd in bepaalde seizoenen, terwijl veel plaatsen met een groot potentieel nog niet de voordelen van toerisme benutten. De strategie heeft tot doel het volledige toeristische potentieel van Europa beter te benutten door reizen tussen gebieden en het hele jaar door aan te moedigen. Om dit te ondersteunen, wordt in de strategie een aanbeveling van de Raad over evenwichtig toerisme voorgesteld, samen met een EU-toolbox voor evenwichtig toerisme. De toolbox zal bestemmingen, op basis van beste praktijken in de hele Unie en praktische oplossingen, helpen het juiste evenwicht te vinden tussen de vraag van bezoekers op een bepaalde plaats en op een bepaald tijdstip en de capaciteit van de bestemming, door middel van gemeenschappelijke oplossingen die kunnen worden aangepast aan lokale en grensoverschrijdende contexten. Dit omvat het bevorderen van het hele jaar door toerisme, het verbeteren van de connectiviteit, het versterken van de aantrekkingskracht van minder bekende bestemmingen en het gebruikmaken van gedeelde benaderingen en beginselen, onder meer op het gebied van kortetermijnverhuur.

5. Hoe zal de strategie het toerisme duurzamer en veerkrachtiger maken?

De strategie heeft tot doel het toerisme duurzamer te maken door de wijze waarop de ontwikkeling van het toerisme wordt nagestreefd, te veranderen. Over het algemeen wordt verwacht dat het internationale toerisme sterk zal blijven groeien. Hoewel dit banen, innovatie en regionale ontwikkeling creëert, zullen de voordelen alleen blijven bestaan als bestemmingen de druk op infrastructuur, natuurlijke hulpbronnen en lokale gemeenschappen het hoofd kunnen bieden. Daarom moedigt de Commissie bestemmingen aan om de groei zorgvuldig en slim te sturen en ervoor te zorgen dat bezoekers gelijkmatiger over de seizoenen en regio's worden gespreid door een praktische EU-toolbox voor evenwichtig toerisme met voorbeelden van beste praktijken aan te bieden. Op deze manier worden de voordelen eerlijker verdeeld, wordt de concentratie verminderd en worden ecosystemen beschermd.

Cruisetoerisme is een ander gebied waar de groei zorgvuldig moet worden beheerd. Cruises brengen bezoekers en economische activiteit naar havensteden en kustgebieden, maar grote aantallen passagiers die tegelijkertijd aankomen, kunnen zware druk uitoefenen op de lokale infrastructuur, het milieu en de bewoners. Daarom zal de Commissie een dialoog over cruisesamenwerking op gang brengen, waarbij de lidstaten, regionale en lokale autoriteiten, belanghebbenden uit de sector en het maatschappelijk middenveld worden samengebracht.

Tegelijkertijd versterkt de strategie de veerkracht van de toeristische sector. Geopolitieke crises kunnen het reisvertrouwen, de internationale connectiviteit, de vervoerskosten en de bezoekersstromen op ongelijke manieren beïnvloeden. Bestemmingen in de buurt van conflictgebieden kunnen bijvoorbeeld te lijden hebben onder beveiligingspercepties, zelfs als ze veilig zijn om te bezoeken. Het Europese toerisme heeft blijk gegeven van een aanzienlijke veerkracht, maar deze gebeurtenissen onderstrepen de noodzaak van een grotere paraatheid en een groter aanpassingsvermogen. De crisisparaatheid is onlangs versterkt door het kader voor klimaatbestendigheid. In de strategie wordt een crisiscoördinatienetwerk voorgesteld om de coördinatie tussen toeristische autoriteiten bij het reageren op crises te verbeteren.

6. Wat is Destination Europe en waarom heeft Europa het nodig?

Europa is de meest bezochte bestemming ter wereld, maar wedijvert ook om internationale bezoekers tegen grote, goed uitgeruste bestemmingen die zich onder één direct herkenbare identiteit presenteren. Individuele landen en regio's, hoe sterk hun eigen merken ook zijn, vinden het vaak moeilijk om op te vallen in verre markten. Destination Europe speelt hierop in door een gemeenschappelijk brandingkader te bieden dat de zichtbaarheid en aantrekkelijkheid van Europa voor internationale reizigers als geheel vergroot, voortbouwend op de diversiteit van het continent, dat een van zijn grootste troeven is.

Het Destination Europe-kader werkt naast nationale en regionale promotie in plaats van het te vervangen. De lidstaten en regio's behouden hun eigen identiteit en blijven verantwoordelijk voor hun eigen merk- en promotiestrategieën. Aangezien het kader wordt ontwikkeld in nauwe samenwerking met de lidstaten, regio's en belanghebbenden op het gebied van toerisme, weerspiegelt het hun behoeften en prioriteiten en wordt het gevormd door degenen die het gebruiken. Destination Europe bouwt voort op bestaande marktanalyses, eerdere en lopende campagnes en de verwezenlijkingen van de Europese hoofdsteden van toerisme. De strategie heeft tot doel deze prijs nieuw leven in te blazen, bijna tien jaar nadat de eerste winnaars werden gekroond (Helsinki en Lyon in 2019).

Internationale samenwerking gaat ook over mondiale partnerschappen op het gebied van toerisme, onder meer met nieuwe, specifieke EU-toerismedialogen en -fora, zoals die met Centraal-Azië, India en Japan. De Commissie zal ook een nieuw samenwerkingskader met het toerisme van de VN ondertekenen om de krachten te bundelen ter ondersteuning van het concurrentievermogen, de duurzaamheid en de veerkracht van het toerisme.

7. Is er EU-financiering beschikbaar voor toerisme? Hoe kunnen toeristische bedrijven, met name kmo's, toegang krijgen tot steun?

In het kader van het huidige meerjarig financieel kader (MFK 2021-2027) maakt de EU gebruik van begrotingsgaranties voor particuliere financiering/investeringen en rechtstreekse subsidies om duurzaam toerisme, cultuur en erfgoed te financieren. Tegen het einde van de periode zal de sector naar verwachting ten minste 18 miljard EUR aan EU-steun hebben ontvangen, voornamelijk via de herstel- en veerkrachtfaciliteit (ongeveer 13 miljard EUR) en de instrumenten van het cohesiebeleid (ongeveer 4 miljard EUR).

Het EU-toerismeplatform bevat een regelmatig bijgewerkte gids over EU-financiering voor toerisme en een praktische toolkit met een "dos and don'ts" om kmo's te helpen bij het identificeren en aanvragen van financiering. Belanghebbenden in de toeristische sector en kmo's kunnen ook advies op maat vinden bij het Enterprise Europe Network.

Vooruitblikkend biedt het komende meerjarig financieel kader (2028-2034 MFK) een geïntegreerd en transversaal financieringsperspectief, met verschillende EU-programma's en -instrumenten ter ondersteuning van het toerisme. De inspanningen moeten gericht zijn op het combineren van particuliere investeringen en financiële instrumenten om het concurrentievermogen, de duurzaamheid en de veerkracht van de toeristische sector te stimuleren. Een gezamenlijke beleidsstrategie zal ook de regionale en nationale inspanningen helpen versterken. De Commissie zal regelmatig geactualiseerde richtsnoeren voor kmo's in de toeristische sector blijven bijhouden over de toegang tot financiering en zal de lidstaten en regio's blijven ondersteunen bij het ontwerpen van investeringen en hervormingen op het gebied van toerisme.

8. Hoe zal de strategie tekorten aan vaardigheden aanpakken en mensen die in het toerisme werken ondersteunen?

Om tekorten aan vaardigheden aan te pakken, wordt in de strategie voorgesteld een EU-academie voor toerisme op te richten om de cruciale opleiding en talentontwikkeling te bieden die nodig zijn. De Academie zal worden ondersteund door een netwerk van nationale toerisme-instituten, universiteiten, beroepsopleidingsinstituten en andere relevante belanghebbenden die opleidingsinhoud en leerprogramma's zullen ontwikkelen en bundelen. De oorzaken van tekorten aan arbeidskrachten zijn echter niet beperkt tot een gebrek aan vaardigheden. Ze houden ook verband met arbeidsomstandigheden, loopbaanontwikkeling en relatief lage lonen. De Commissie voert momenteel een studie uit naar de arbeidsomstandigheden in het toerisme en het vervoer. De bevindingen zullen in 2028 worden gepresenteerd.

9. Hoe zal het vervoersbeleid duurzamer, toegankelijker en naadlozer toerisme in heel Europa ondersteunen?

Vervoer is de basis van het toerisme: bezoekers kunnen alleen genieten van een bestemming als ze deze kunnen bereiken, eromheen kunnen bewegen en hun reis gemakkelijk kunnen voortzetten. Daarom is connectiviteit een belangrijk element in de strategie om het concurrentievermogen van de toeristische sector te stimuleren, samen met steun voor kmo's, digitalisering en vaardigheden. Momenteel beperken belemmeringen zoals versnipperde ticketverkoop en fragmentarische grensoverschrijdende autoverhuurdiensten wat Europa kan bieden. Deze lacunes concentreren bezoekers in een paar goed verbonden hotspots en maken reizen moeilijker voor mensen met beperkte mobiliteit. Het vervoersbeleid van de EU pakt deze lacunes aan door middel van maatregelen op het gebied van spoorvervoer, luchtvaart, huurauto's en ticketverkoop, zodat reizen door Europa eenvoudiger, meer geïntegreerd en betrouwbaarder wordt.

De strategie zal maatregelen ondersteunen om de spoorverbindingen te verbeteren en zal ook betrekking hebben op de connectiviteit van de luchtvaart, met name door een herziening van de verordening inzake luchtdiensten. Maatregelen op het gebied van grensoverschrijdende autoverhuur en betere ticketoplossingen zullen reizen door heel Europa gemakkelijker en naadlozer maken. Het bevordert ook alternatieve soorten reizen, onder meer per fiets en lopen.

Bijzondere aandacht zal worden besteed aan eilanden en kust- en afgelegen gebieden, waar betere verbindingen essentieel zijn voor toegankelijkheid en economische ontwikkeling. Door de vervoersgerelateerde infrastructuur, met inbegrip van havens, jachthavens en treinstations, te verbeteren, zullen deze maatregelen zowel bestemmingen als toeristische bedrijven ten goede komen en tegelijkertijd bijdragen tot een bredere verspreiding van de voordelen van toerisme in de hele Unie.

10. Hoe zal de strategie de samenwerking tussen de lidstaten, regio's, lokale overheden, de particuliere sector en andere belanghebbenden in de toeristische sector versterken?

De EU is van plan de samenwerking op het gebied van toerisme te versterken door middel van een EU-toerismealliantie: een overkoepelend partnerschap dat lidstaten, regio's, lokale overheden, EU-instellingen, vertegenwoordigers van de particuliere sector en het maatschappelijk middenveld samenbrengt. De alliantie is bedoeld om de bestaande coördinatie- en deskundigengroepen van de EU te stroomlijnen en tegelijkertijd een stem te geven aan nationale, regionale en lokale belangen en aan toeristische ondernemingen.

Het zal tot taak hebben gezamenlijk te zorgen voor de uitvoering van de strategie en flexibele werkstromen te organiseren die zich kunnen aanpassen aan de veranderende prioriteiten van de sector. De alliantie zal ook een onlinegemeenschapsforum omvatten, dat openstaat voor geïnteresseerde belanghebbenden en wordt gehost op het EU-toerismeplatform.

Voor meer informatie

Persbericht