Tweede Kamer, 27e vergadering

  • Begin10:15
  • Sluiting10:15
  • StatusOngecorrigeerd

Opening

Voorzitter: Van Campen

Aanwezig zijn leden der Kamer, te weten:

Mededelingen

Mededelingen

Mededelingen

De voorzitter:

Ik deel aan de Kamer mee dat er geen afmeldingen zijn.

Deze mededeling wordt voor kennisgeving aangenomen.

Landbouw- en Visserijraad d.d. 23-24 november 2026

Landbouw- en Visserijraad d.d. 23-24 november 2026

Aan de orde is het tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad d.d. 23-24 november 2026.

De voorzitter:

Aan de orde is het tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad op 23 en 24 november 2026. Ik heet de minister en de staatssecretaris van harte welkom in vak K. Ik geef het woord aan mevrouw Van der Plas als eerste spreker in dit tweeminutendebat, en dat doet zij natuurlijk namens de BBB. Gaat uw gang.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dank u wel. Ik begin met een motie en die luidt als volgt.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat vanuit het Meerjarig Financieel Kader (MFK) middelen beschikbaar zijn gesteld voor de verduurzaming van de visserijsector;

overwegende dat vissers met technieken zoals de SumWing en innovatieve visborden hun brandstofverbruik kunnen verlagen;

verzoekt de regering zich actief in te zetten om ook voor de actieve vistuigen SumWing en innovatieve visborden toegang tot MFK-middelen voor verduurzaming te verkrijgen,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:

Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Plas.

Zij krijgt nr. 1855 (21501-32).

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik heb een paar vragen. De staatssecretaris heeft eerder toegezegd om met de visserijorganisaties in gesprek te gaan over de mogelijkheden voor spiegelnetvissers — ja, die bestaan. Hij heeft daarbij geen termijn genoemd. Mijn vraag is of dat gesprek al plaats heeft gevonden.

Dan de herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid. Dat moet nu echt op de Europese agenda komen, want daar wordt al geruime tijd om gevraagd. Een concreet voorstel missen wij nog steeds. Kan de staatssecretaris toezeggen de gerichte herziening van het GVB, het gemeenschappelijk visserijbeleid, nog dit jaar als divers onderwerp te agenderen voor de Landbouw- en Visserijraad en zich in te zetten voor concrete afspraken over het tijdpad, zodat de herziening van het GVB in 2027 daadwerkelijk wordt opgepakt?

Dan heb ik nog iets over schrijffouten. De staatssecretaris beschouwt onze motie over het corrigeren van onbedoelde schrijffouten als uitgevoerd na overleg met de NVWA en de RVO. Wij missen het gesprek met de visserijorganisaties en de vissers zelf. Welke concrete verschrijvingen komen zij in de dagelijkse praktijk tegen en biedt de beschreven werkwijze daarvoor daadwerkelijk een oplossing? Dit is een terugkerende ergernis waarvan wij vinden dat die zorgvuldig moet worden opgepakt.

Dan heb ik nog één laatste vraag, voorzitter. Is de staatssecretaris bereid in gesprek te gaan met de Belgische minister Hilde Crevits om te onderzoeken of Nederland zich kan aansluiten bij het Belgische initiatief van VISTools als alternatief voor de aanlandplicht?

Dat was het.

De voorzitter:

Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Kröger namens PRO. Gaat uw gang.

Mevrouw Kröger (PRO):

Dank, voorzitter. Ik heb een motie en een tweetal vragen naar aanleiding van het schriftelijk overleg. Ik begin met de motie.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat de zeehondenpopulatie in de Waddenzee zorgwekkend snel daalt;

overwegende dat UNESCO, mede door deze daling, overweegt om het Waddengebied volgend jaar tot bedreigd werelderfgoed te benoemen na een inspectiemissie;

overwegende dat in 2027 het onderzoeksproject van NWO SIO wordt afgerond met aanbevelingen om de zeehondenpopulatie te beschermen;

verzoekt de regering om tijdig vóór de inspectiemissie van UNESCO te informeren hoe de daling van de zeehondenpopulatie in en de Waddenzee tegen kan worden gegaan,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:

Deze motie is voorgesteld door de leden Kröger en Bromet.

Zij krijgt nr. 1856 (21501-32).

We doen twee interrupties. Mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

We hebben te maken met natuur. In de natuur heb je beesten die worden gegeten en je hebt beesten die eten. In het rapport staat heel duidelijk dat de verwachting al was dat het natuurlijke systeem ervoor zorgt dat een andere soort de groei indamt.

De voorzitter:

Komt u tot een vraag.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

We hebben het dan bijvoorbeeld over de grijze zeehonden, die zijn waargenomen en die op gewone zeehonden en bruinvissen jagen. Die eten ze op. Mijn vraag is: heeft mevrouw Kröger het rapport gelezen?

Mevrouw Kröger (PRO):

Zoals u wellicht weet, is mijn collega, mevrouw Bromet, woordvoerder op natuur. Zij dient deze motie mede met mij in. Zij heeft het schriftelijk overleg namens ons gevoerd. Volgens mij is de kern dat het niet goed gaat met de Wadden. Ik heb eerder veel debatten gedaan over de Wadden, toen het ging over de onzalige plannen om daar aan gaswinning te doen, de plannen voor zoutwinning. Er gaat veel mis in de Wadden. UNESCO slaat al langer alarm. Nu is het echt het uur U. Het gaat ook over de zeehondenpopulatie. Er ligt een wetenschappelijke studie. Wij willen graag van de minister horen welke actie hij daarop gaat ondernemen.

De voorzitter:

Tot slot.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dan is mijn vraag: heeft mevrouw Bromet het rapport wel gelezen? Want het is volstrekt normaal dat in de natuur, zeker als populaties groeien en er een soort bij komt … Zeehondjes zijn geen aardige diertjes. Die eten gewoon vis en die eten elkaar.

Mevrouw Kröger (PRO):

Maar …

De voorzitter:

Hohoho, mevrouw Van der Plas is aan het woord.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik stoor me er een beetje aan dat het helemaal wordt opgeblazen. Dan wordt gelijk gesuggereerd dat het niet goed gaat met de Wadden en wordt er gevraagd wat er moet gebeuren. Maar ik zou mevrouw Kröger en mevrouw Bromet ook aanraden om het rapport gewoon goed te lezen. Vragen staat vrij, helemaal prima, maar laten we nou niet paniek gaan zaaien.

Mevrouw Kröger (PRO):

Volgens mij is PRO een partij die altijd zeer veel waarde hecht aan wetenschappelijk onderzoek en alle basis van beleid. Daar hoeft mevrouw Van der Plas zich geen enkele zorgen over te maken. De kern is hier dat de Wadden ons meest kwetsbare en ons belangrijkste, unieke natuurgebied is. De Wadden staan keihard onder druk. Daar worden we al jaren door UNESCO voor gewaarschuwd. En mevrouw Van der Plas doet hier alsof de natuur onder geen enkele dreiging staat in de Wadden. Dat is niet de realiteit. Er is een diersoort waar het nu slecht mee gaat en wij vragen de minister hoe hij daar actie op gaat ondernemen.

De voorzitter:

Dank u wel. Het woord is aan de heer Stöteler namens de PVV.

Mevrouw Kröger (PRO):

Nou, voorzitter, ik heb nog een inbreng.

De voorzitter:

O, gaat uw gang. Ik was te snel.

Mevrouw Kröger (PRO):

Dit was slechts de motie.

De voorzitter:

Gaat uw gang.

Mevrouw Kröger (PRO):

Ik heb nog inbreng op een heel ander punt, namelijk de rivierkreeften. De populatie loopt echt uit de hand. We hebben begrepen dat de staatssecretaris daar stappen op zet. Dat is natuurlijk in principe heel goed, maar vanuit onze waterschappen hoor ik vooral dat er meer nodig is dan de algemene maatregel van bestuur die met de Kamer is gedeeld. Daarom zou ik bij dezen graag twee toezeggingen vragen. Is de staatssecretaris bereid om in het eerstvolgende overleg met Unie van Waterschappen over de rivierkreeften twee dingen te bespreken, namelijk het schrappen van de exotische schaaldieren van de Unielijst — die staan in bijlage 1 van de Uitvoeringsregeling visserij — zodat natuurbeheerders meer opties krijgen om de kreeften te vangen, en ten tweede over de aanpassing van de Vrijstellingsregeling bevissing Chinese wolhandkrab en uitheemse kreeftsoorten, zodat het verkopen van deze dieren alleen nog is toegestaan voor beroepsvissers en vishandelaren?

Tot zover. Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter:

Dank u wel, mevrouw Kröger. Dan is nu wel het woord aan Stöteler namens de PVV.

De heer Stöteler (PVV):

Voorzitter, dank u wel. De invallers van vandaag zijn het met elkaar eens. Ik heb één motie.

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat de beroepsvisserij een onmisbare rol kan spelen bij het op grote schaal uitdunnen van de populaties uitheemse rivierkreeften;

constaterende dat verzoeken vanuit de consultatie om de visserijvoorwaarden in de Uitvoeringsregeling visserij voor de beroepsvisserij te versoepelen door de staatssecretaris zijn afgewezen;

verzoekt het kabinet in aanloop naar de Landbouw- en Visserijraad de voorwaarden voor beroepsvissers alsnog te versoepelen en flexibeler te maken, zodat het voor hen aantrekkelijker wordt om vol in te zetten op het wegvangen van invasieve rivierkreeften,

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:

Deze motie is voorgesteld door de leden Stöteler en Chris Jansen.

Zij krijgt nr. 1857 (21501-32).

De heer Stöteler (PVV):

Ik dank u wel.

De voorzitter:

Kan de minister of staatssecretaris meteen overgaan tot beantwoording? Vijf minuutjes. Ik schors vijf minuten.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Het woord is aan de minister.

Minister Van Essen:

Voorzitter. Misschien ter introductie: de vorige keer heeft de staatssecretaris bij dit debat over de Landbouw- en Visserijraad ook aangegeven dat moties en vragen van u regelmatig weinig tot niets te maken hebben met de agenda van de Landbouw- en Visserijraad. Wij doen nogmaals een beroep op u om daaraan te denken.

De voorzitter:

Nou, het staat de leden vrij om de regering met boodschappen richting de Raad op pad te sturen, excellentie. Ik wijs u daar toch eventjes op.

Minister Van Essen:

Zeker, voorzitter. "Wij doen een beroep op u om ergens aan te denken" is volgens mij een hele lichte formulering van de zijde van het kabinet.

De voorzitter:

Maar het staat de leden vrij om ieder onderwerp te agenderen, alsook daar antwoord op te verwachten van de zijde van uw departement.

Minister Van Essen:

Waarvan akte. Dan antwoorden wij met plezier, zeker over rivierkreeften.

De voorzitter:

Gaat uw gang.

Minister Van Essen:

Dan sta ik hier om een motie van PRO van een oordeel te voorzien. Die gaat over de zeehonden. Ik zou die graag oordeel Kamer willen geven, want ook wij hebben zorgen over de dalende populatie zeehonden in de Waddenzee. Het enige is dat de oorzaak van die daling voor ons nog niet bekend is. Er zijn meerdere theorieën. Ik hoorde uw Kamerleden net ook al wat wisselen daarover. Denk aan concurrentie met andere dieren, verstoringen en het bereiken van de draagkracht van het ecosysteem. We hebben daar dus ook een adviesaanvraag over uitstaan. Meer onderzoek is noodzakelijk om die oorzaken te achterhalen. Ik zeg ook toe dat ik de Kamer tijdig voor het bezoek van de inspectiemissie van UNESCO informeer over de daling van de zeehondenpopulatie, de oorzaak daarvan en de mogelijke acties. Daarmee krijgt die oordeel Kamer.

De voorzitter:

De motie op stuk nr. 1856: oordeel Kamer. Dank u wel. De staatssecretaris.

Staatssecretaris Erkens:

Voorzitter. Ik begin met de moties. De motie op stuk nr. 1855, over het MFK, de verduurzaming en welke vistuigen we daarin opnemen, van het lid Van der Plas is nog ontijdig. De onderhandelingen over het MFK zijn op dit moment nog niet afgerond, dus wij kunnen nog niet vooruitlopen op die invulling. Zodra een akkoord bereikt is, zal ik bezien hoe dit het beste kan worden ingezet om bij te dragen aan een toekomstbestendige visserij. Ik kan daarbij wel toezeggen dat ik de sector zal betrekken bij de invulling van het hoofdstuk visserij in het nieuwe fonds, het NRPP. Daarbij zouden dus ook deze onderwerpen kunnen langskomen. Alleen, het is te vroeg om dit op die Europese tafel neer te leggen, vandaar: ontijdig.

De voorzitter:

Kunt u daar een tijdsaanduiding bij geven?

Staatssecretaris Erkens:

Laten we zeggen: kwartaal 1.

De voorzitter:

Is mevrouw Van der Plas bereid om de motie aan te houden?

Staatssecretaris Erkens:

Ik zou nog bij het Kamerlid op de lijn kunnen komen over de exacte tijdslijn daarvan.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik ben bereid om de motie aan te houden, maar ik wil nog wel wat druk op de staatssecretaris zetten om zich hier echt wel actief voor in te zetten.

Staatssecretaris Erkens:

Ja, dat zal ik doen. Ik kom dan nog op de lijn over de exacte tijdslijn.

De voorzitter:

Op verzoek van mevrouw Van der Plas stel ik voor haar motie (21501-32, nr. 1855) aan te houden.

Daartoe wordt besloten.

De motie op stuk nr. 1857.

Staatssecretaris Erkens:

De motie op stuk nr. 1857, over rivierkreeften. We zoeken als kabinet al naar alle mogelijkheden om meer rivierkreeften weg te vangen. Er zitten wel een aantal haken en ogen aan, waardoor het soms complex is. Denk aan het voorkomen dat je de hele sloot leegvist. Het moet dus selectief gebeuren. Als ik de motie zo mag interpreteren dat ik ga onderzoeken welke ruimte ik kan geven aan de vissers, kan ik die oordeel Kamer geven. Maar ik heb daarbij wel echt specifiek de vraag om te bezien wat die ruimte is en ik zal uw Kamer daarover informeren. Die bereidheid is er dus.

De voorzitter:

Ik kijk of dat mag van de heer Stöteler.

De heer Stöteler (PVV):

Ja, dat is goed. Wanneer komt de staatssecretaris daarop terug?

Staatssecretaris Erkens:

Kwartaal 1.

De voorzitter:

Dan wordt de motie op stuk nr. 1857 met deze interpretatie aan het oordeel van de Kamer gelaten.

Staatssecretaris Erkens:

Dan nog een aantal vragen van de BBB. Het ging over spiegelnetvissers. Ik heb daarbij eerder geen termijn benoemd. Ik betrek dit bij de reguliere overleggen met de sectorvertegenwoordigers. Dat gesprek zal dus dit jaar nog plaatsvinden.

Voorzitter. Dan de tweede vraag van het lid Van der Plas, over de herziening van het GVB. Ik deel de frustratie op dat vlak. In de aankomende Raad zal ik weer het belang van de herziening van het GVB bepleiten, net zoals ik deze zomer ook gedaan heb in een brief aan Commissaris Kadis. Vorig jaar heeft Nederland ook een AOB-punt ingebracht over het belang van de herziening. Ik zie dus niet per se het belang ervan om nog een diversenpunt in te dienen, omdat dat de vorige keer ook geen effect heeft gehad. Ik kan wel toezeggen dat ik me blijf inzetten voor een herziening van het GVB, maar de route zal dan niet via een diversenpunt zijn. In mijn bilaterale gesprekken met andere landen zullen we kijken naar de meest effectieve oplossing, want we willen hier hetzelfde.

Voorzitter. Dan de derde vraag: kan de staatssecretaris toezeggen met de vissersbonden in gesprek te gaan over de onbewuste schrijffouten? Ik heb eerder aangegeven dat ik het van groot belang vind dat de handhaving oog heeft voor de menselijke maat daarbinnen. Daarom pakken we op dit moment alle ruimte die Europese wet- en regelgeving ons op dit moment al biedt. Tegelijkertijd zetten we ons ervoor in om administratieve lasten te verminderen en Europese wetgeving uitvoerbaar te houden. Binnen de kaders gaf ik inderdaad uitvoering aan de motie; dat heb ik eerder gezegd. Ik ben wel bereid om samen met de visserijsector en de ontwikkelaar van de logboeken in gesprek te gaan over welke praktische en technische oplossingen mogelijk zijn om dit verder te voorkomen. Maar ik pak al alle juridische ruimte die er is.

Voorzitter. Nog twee vragen en dan zijn we erdoorheen. Er werd gevraagd of ik bereid ben om in gesprek te gaan met de Vlaamse minister Hilde Crevits over het Belgische initiatief van VISTools als alternatief voor de aanlandplicht. Het is op dit moment nog geen alternatief, omdat ze nog alle data hiervoor aan het verzamelen zijn. VISTools' verzameldata kunnen vissers gebruiken voor hun bedrijfsvoering en kunnen door de wetenschap geanalyseerd worden ten behoeve van visserijonderzoek. Ik ben zeker bereid om in gesprek te gaan met de Vlaamse minister over de mogelijkheden die dit kan bieden en om in gezamenlijkheid te bezien hoe de Belgische inspanningen zich verhouden tot mijn inzet om tot een alternatief voor de aanlandplicht te komen.

Voorzitter. Dan de laatste vraag: is de minister bereid om met de Unie van Waterschappen te spreken? Dat ging om de aanpassing van de vrijstellingsregeling voor de Chinese wolhandkrab. Het grote voordeel is dat het al voorbehouden is aan beroepsvissers en dat het al geregeld is. Dat is dus een makkelijke toezegging, want dat is al zo.

De voorzitter:

Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording. O, mevrouw Kröger nog.

Mevrouw Kröger (PRO):

Ik had ook gevraagd om te spreken over het schrappen van de exotische schaaldieren van de Unielijst zodat natuurbeheerders meer optie krijgen om de kreeften te vangen.

Staatssecretaris Erkens:

Het antwoord op die vraag heb ik niet bij me, maar die heeft u inderdaad gesteld. Ik kan toezeggen dat ik bereid ben om daarnaar te kijken. Ik neem de optie die u noemt mee, net als de motie van de heer Stöteler over onderzoeken welke ruimte ik meer kan bieden voor het wegvangen van rivierkreeften.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Mag ik een informatieverzoek doen aan de staatssecretaris voor het debat over de LVVN-begroting?

De voorzitter:

Altijd.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Mooi. Er zijn problemen met personeel bij de NVWA. Er is een personeelstekort in de slachterijen. Dat geeft grote problemen. Varkens kunnen vaak niet geleverd worden, omdat er een personeelstekort is voor de keuringen. Daardoor raken de stallen overvol. Dat is niet goed voor het dierenwelzijn en ook niet voor de diergezondheid.

De voorzitter:

Uw verzoek?

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik zou graag een reactie van de staatssecretaris daarop willen hebben. Wat is nu precies de stand van zaken? Wat gebeurt er? Hoe gaat dat verder? Die reactie wil ik graag voor het debat over de LVVN-begroting, zodat we hem dan verder daarop kunnen bevragen.

De voorzitter:

Dat verzoek geleiden wij formeel door naar het kabinet. Ik dank de staatssecretaris en de minister voor hun aanwezigheid bij dit tweeminutendebat.

De beraadslaging wordt gesloten.

De voorzitter:

Ik schors tot circa 10.40 uur. Dan beginnen we met de behandeling van de begroting van Justitie en Veiligheid. De vergadering is kort geschorst.

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Begroting Justitie en Veiligheid 2027

Begroting Justitie en Veiligheid 2027

Aan de orde is de behandeling van:

het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het jaar 2027 (37020-VI).

De voorzitter:

Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de behandeling van de begroting van Justitie en Veiligheid. We behandelen de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Dat betekent dat vandaag de leden met elkaar in debat gaan. Dat debat was oorspronkelijk op een ander moment deze week gepland, maar daar kwam iets tussen, zeg ik maar eventjes huiselijk. Vandaag is het woord dus aan de leden.

Ik heet de minister en de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van harte welkom. U kent de spelregels: we spreken via de voorzitter en houden de interrupties kort en bondig. Als u in de eerste termijn over uw spreektijd heen gaat, wordt die tijd afgetrokken van de tijd in uw tweede termijn. Interrupties zijn kort en bondig. Had ik dat al gezegd? Volgens mij wel.

Het woord is aan mevrouw Mutluer. O nee, ik zie de heer Sneller nog staan. Gaat uw gang.

De heer Sneller (D66):

Een heel kort punt van orde. Ik had een sprekerslijst waar de fractie van Forum voor Democratie ook nog op stond. Het is uiteraard hun goed recht om hiervan af te zien en niet te komen. Maar ik zou het fijn vinden als we een schriftelijke reactie kunnen krijgen van de minister van Justitie op de documentaire van Zembla die we allemaal gisteravond hebben gezien, ook gezien het late moment van de beantwoording van de bewindspersonen.

De voorzitter:

Dat beschouw ik als een informatieverzoek en geleid ik door naar het kabinet.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Dit verzoek steun ik, met dien verstande dat ik wil dat de minister ook nog ingaat op de mogelijkheden voor opsporing en vervolging in de brief die hij met ons gaat delen.

De voorzitter:

Dat geleiden wij eveneens door naar het kabinet.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De voorzitter:

Het woord is aan mevrouw Mutluer, als eerste spreker van de zijde van de Kamer. Zij spreekt namens de fractie van PRO.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Dank u wel, voorzitter. Voordat ik begin met mijn bijdrage, wil ik alle mannen een hele fijne Internationale Mannendag wensen. Het lijkt mij het ideale moment om het te hebben over vrouwen!

Maar voordat ik dat ga doen, merk ik op dat er in ieder geval één bewindspersoon is die niet hoeft te klagen over zijn begroting: minister Van Weel. Die krijgt namelijk 95 miljoen euro extra in de schoot geworpen. Of, zoals hij het zelf zou zeggen: het wordt me opgedrongen. Ik zou bijna medelijden krijgen, maar er zijn ook ministers die het met minder moeten doen.

Voorzitter. Laat er geen misverstand over bestaan: ik gun onze veiligheid de extra miljoenen. Maar de politieke koehandel die daaraan voorafging, doet wel de wenkbrauwen fronsen. Terwijl er plotseling 95 miljoen euro extra beschikbaar komt, kampen andere onderdelen van onze veiligheidsketen nog altijd met tekorten of dreigende bezuinigingen. Denk aan een organisatie als Offlimits, die werk maakt van seksueel misbruik, online en offline, en moet vechten voor een structurele financiering, maar ook aan gemeenten, die hun geld voor criminaliteitspreventie dreigen te verliezen. Ik wijs ook op de burgemeesters en de politie, die er blijkbaar in de ene hand wat bij krijgen, maar door de loon- en prijsbijstellingen met de andere hand weer iets moeten teruggeven. Zelf noemen ze het een sigaar uit eigen doos. Hoe zit dat, minister? Dat wil ik wel van hem weten.

Voorzitter. Een begroting is altijd gebaseerd op politieke keuzes en prioriteiten. Dat realiseer ik mij maar al te goed. Mijn prioriteit vanuit PRO kent u: de mensen die onze bescherming het hardst nodig hebben, de slachtoffers. Ik wil dan ook beginnen met de slachtoffers van intieme terreur. Het afgelopen jaar zijn er, mede dankzij deze Kamer, belangrijke stappen gezet als het gaat om slachtoffers van intieme terreur. Er komt een wet om psychisch geweld en dwingende controle strafbaar te stellen. Daarin wordt femicide ook als strafverzwarende omstandigheid gezien, zoals mevrouw Coenradie en ik heel graag willen. Er is sinds kort ook een Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld. Dat is mooi. Maar is het genoeg om het tij te keren? Want wat is nou haar opdracht? Niemand weet het; zij zelf ook niet.

Het probleem is in mijn beleving vrij helder: versnippering alom. We hebben te maken met losse projecten en tijdelijke financiering. Ook is hulp afhankelijk van je postcode. Maar geweld tegen vrouwen is een structureel probleem dat om een structurele aanpak vraagt. Ik vraag de minister hoe die schamele 10 miljoen hiervoor wordt besteed. Gebeurt dat gefaseerd? Wat kan de coördinator überhaupt doen met 2,5 fte? Door de beperkte ondersteuning, de onduidelijke opdracht en een onduidelijk mandaat dreigt dit een symbolische functie te worden. Het moet anders en het kan anders, zoals we in Spanje hebben gezien, waar de aanpak van geweld tegen vrouwen stevig verankerd is, met gespecialiseerde agenten, gespecialiseerde rechtbanken, serieuze middelen en als belangrijkste een nationaal pact waarin politiek, politie, justitie, zorg, onderwijs en maatschappelijke organisaties zich hebben verbonden aan honderden concrete maatregelen. Dat is ook de ambitie die ik voor Nederland heb. Mijn vraag is wanneer het kabinet hiertoe het voortouw neemt. Het beschermen van vrouwen doe je namelijk niet met mooie woorden.

Wat doen we vervolgens in de tussentijd voor vrouwen die jarenlang worden bedreigd en mishandeld maar niet naar de politie of Veilig Thuis durven te stappen en die geen strafzaak tegen de dader willen of kunnen beginnen maar wel bescherming nodig hebben? Ik wijs de minister in dat kader op de aanpak van Suriname. Daar kunnen slachtoffers van huiselijk geweld namelijk zonder advocaat en zonder strafrechtelijke veroordeling bij de civiele rechter een beschermingsbevel aanvragen waarin in één keer een uithuisplaatsing en een contact- dan wel een gebiedsverbod voor de duur van maximaal drie jaar worden uitgesproken. Als je dat overtreedt, ben je strafbaar. Wij zeggen al jaren: niet de vrouw moet met haar kinderen naar een opvanghuis vluchten, maar de pleger moet het huis uit. Waarom zorgen we niet dat slachtoffers in Nederland op een vergelijkbare manier sneller en langduriger kunnen worden beschermd? Dat is de vraag die ik graag beantwoord wil hebben.

Voorzitter. Uiteindelijk begint bescherming bij het herkennen van de rode vlaggen. Zo is niet-fatale verwurging een van de ernstigste rode vlaggen voor femicide. Vrouwen die door hun partner worden gewurgd, lopen een zeven keer groter risico om later te worden gedood. Het verraderlijke is dat er vaak aan de buitenkant nauwelijks iets te zien is terwijl er inwendig ernstig letsel kan zijn. In drie regio's loopt een pilot, maar ook weer tijdelijk. Dat zou je, ook volgens het OM, moeten uitrollen, maar daar is geen geld voor.

Tot slot de kinderen, die in een toxische omgeving opgroeien. Ik zei al dat in Engeland deze kinderen, ook al worden ze niet geslagen, als slachtoffers met rechten worden erkend. Het OM heeft dat stilletjes uit de aanwijzing geschrapt. Ik wil van de staatssecretaris en de minister weten waarom dat gedaan is. Wat is daarvoor de reden? Ik stel die vraag niet voor niets. We weten namelijk inmiddels uit onderzoek dat kinderen die in een gewelddadige omgeving opgroeien een groter risico lopen om later zelf met geweld of criminaliteit in aanraking te komen, zeker wanneer ook armoede en een onveilige leefomgeving een rol spelen. Ik ben daarom blij met Preventie met Gezag. Dat is een belangrijke investering in jongeren in kwetsbare wijken, maar we weten allemaal dat preventie iets van de lange adem is. Dan helpt het niet als twintig gemeenten die tijdelijk financiering ontvangen, die middelen medio 2027 dreigen te verliezen door de taakstelling. Waarom laat deze minister deze twintig gemeenten, en daarmee jongeren, in de steek? Uiteindelijk wil hij ook dat die jongeren niet opgroeien tot de volgende Taghi of Bolle Jos, waar hij op dit moment zijn handen vol aan heeft.

Voorzitter. Deze begroting gaat over politieke prioriteiten. Ik zie te weinig terug voor de groep slachtoffers waar ik mij heel erg voor wil blijven inzetten. Ik verwachtte meer daaromtrent.

Dank u wel.

De voorzitter:

Dank u wel. Een interruptie van de heer Mathlouti. Interrupties gaan in maximaal drieën — het mag ook minder — en houd het graag kort en bondig. Gaat uw gang.

De heer Mathlouti (D66):

Dank. Het was volgens mij een vlammend betoog van collega Mutluer, zeker als het gaat over het opgroeien in armoede of in een wijk waar heel veel uitdagingen zijn. Zij raakte daarbij aan het programma Preventie met Gezag en refereerde aan het korten van een aantal gemeenten. Ze linkte dat ook aan de taakstelling. Kan mevrouw Mutluer daar iets meer over zeggen?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Daar kan ik zeker iets meer over vertellen. Het gaat namelijk om een kasschuif. Ik pak hem er even bij. Mijn collega Mathlouti heeft namelijk ook de begroting gelezen. Er is een taakstelling. Dat weten we. Alle ministeries hebben een taakstelling. Bij JenV wordt onder andere de politie daarvan uitgesloten, maar het raakt wel andere delen binnen de begroting, waaronder Preventie met Gezag. We weten dat twintig gemeenten tijdelijk geld ontvangen. Er staat gewoon in de begroting dat die middelen medio 2027 dus niet meer naar de gemeenten gaan, terwijl zij nu jongerenwerkers in dienst hebben, dat graag willen voortzetten en jongeren uit de criminaliteit willen halen. Dat vind ik best wel kwalijk. Je zou dit soort middelen juist structureel moeten maken.

De heer Mathlouti (D66):

Ik sta, denk ik, aan dezelfde zijde als mevrouw Mutluer als het aankomt op preventie. We moeten inzetten op preventie en daarvoor natuurlijk ook middelen beschikbaar stellen. We hebben dit interruptiedebatje een paar weken geleden ook gehad bij, ik meen, het commissiedebat Georganiseerde misdaad. Toen hebben we het er ook over gehad dat die middelen moeten werken. Hoe reflecteert mevrouw Mutluer op het beschikbaar stellen van geld voor preventie en de effectiviteit daarvan?

De voorzitter:

Mevrouw Mat … Nee, mevrouw Mutluer.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Nee, ik ben nog geen mevrouw Mathlouti.

De voorzitter:

Wie weet waar deze dag toe leidt.

Mevrouw Mutluer (PRO):

You never know, you never know.

De voorzitter:

Dat weet je nooit in de politiek.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik vind dat best ernstig. We weten allemaal dat preventie iets van de lange adem is en dat je pas over enkele jaren de effectiviteit van een aantal maatregelen kunt meten. Aan de andere kant heb ik ook gemeenten gesproken die al wel met hele stevige, bewezen effectieve maatregelen aan het werk zijn. Ik heb eerder ook in menig commissiedebat gepleit voor het landelijk uitrollen van dat soort hele effectieve maatregelen, zoals "Jij bepaalt". Volgens mij heet dat programma zo. Of is het "Jij bepaalt wie je bent"? Nou ja, u snapt wel wat ik bedoel. Dat kan. Aan de andere kant moet je wel ook die twintig wat kleinere gemeenten de ruimte geven om die jeugdigen, die de verleiding van de criminaliteit niet kunnen weerstaan, weer gewoon terug de schoolbanken, terug de samenleving, in te helpen. Daar heb je middelen voor nodig. Daar heb je die jongerenwerkers voor nodig. Het is natuurlijk te zot voor woorden dat je dus niet investeert in preventie, maar straks wel miljoenen besteedt aan criminelen, die het dit land natuurlijk heel erg lastig maken.

De voorzitter:

Tot slot.

De heer Mathlouti (D66):

Ik ben het helemaal eens met dit verhaal van mevrouw Mutluer, maar het complete verhaal is natuurlijk breder. Ik ben het namelijk helemaal met u eens dat we moeten blijven inzetten op maatregelen en interventies, die heel effectief zijn en die ook bewezen effectief zijn. Bij een aantal moeten we natuurlijk ook geduld hebben en moeten we een lange adem hebben, omdat het effect daarvan pas op de lange termijn zichtbaar is. Bent u het wel met mij eens dat we ook kritisch moeten zijn op de projecten — die zien we ook — die eigenlijk helemaal niet zo effectief zijn en waarvan verschillende experts ook zeggen dat het eigenlijk weggegooid geld is?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Het wordt gemonitord. Denk aan Preventie met Gezag. Hoe gemeenten daaraan invulling geven, wordt gewoon gemonitord, bij mijn weten, door professoren. Aan de andere kant hoop ik niet dat D66 nu zegt: o, het is niet bewezen effectief, dus dan is het terecht dat deze twintig gemeenten gekort worden op hun Preventie met Gezaggelden. Dat zou ik namelijk een hele kwalijke zaak vinden. Hij zei namelijk net: ik sta naast u. Dan verwacht ik ook dat mijn collega van D66 straks ook met voorstellen komt om niet die middelen uit die Preventie met Gezaggelden te gebruiken als dekking, maar juist middelen toe te voegen, zodat gemeenten daadwerkelijk iets kunnen doen voor deze jongeren.

Mevrouw Straatman (CDA):

Een ander punt. Ik heb bewust even gewacht op het einde van het betoog van mevrouw Mutluer. We begonnen zojuist het debat met de documentaire die we gisteren volgens mij allemaal met ontluistering hebben bekeken. De meest afschuwelijke beelden en symbolen zagen we daarin voorbijkomen. Ik zou het Openbaar Ministerie willen vragen daar vooral naar te kijken, en dat zal het vast ook wel doen. Tegelijkertijd constateer ik dat we in het straatbeeld wel meer symbolen zien van terroristische organisaties en van extremisme, waarvan ik ook heel graag zou willen dat die zo snel mogelijk uit het straatbeeld verdwijnen.

De voorzitter:

Uw vraag.

Mevrouw Straatman (CDA):

Ik kom tot mijn vraag, voorzitter. Het gaat om de "Hup Hamas"-bordjes en de ISIS-vlaggen. Het verbaast mij dat mevrouw Mutluer, dat PRO, ervoor kiest om die beelden en symbolen niet uit het straatbeeld te verwijderen. Waarom kiest mevrouw Mutluer ervoor om juist de "Hup Hamas"-beelden en de ISIS-vlaggen niet uit het straatbeeld te laten verdwijnen?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik weet niet hoe mijn collega van het CDA aan deze beweringen komt. Ik vind het walgelijk dat er op 7 oktober allemaal pamfletten op straat komen met "Hup Hamas" erop. Ik vind dat walgelijk en onrespectvol. We hebben hier meerdere discussies gehad waarin werd gezegd: de burgemeester moet ontslagen worden, want die treedt niet op! Uiteindelijk hebben meerdere collega's hier gezegd dat je naar de wet moet kijken. Wat kan en wat kan niet? De Wet strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme komt eraan. Daar gaan we heel kritisch naar kijken. We zullen dan vast ook een debat hierover voeren, maar u, zeg ik via de voorzitter richting mijn collega van het CDA, moet niet doen alsof ik dat allemaal goed zou vinden. Burgemeesters zijn verantwoordelijk voor de openbare orde en voor demonstraties. Zij zijn verantwoordelijk binnen de kaders van de wet, die verschillende wijzen toekent om te handelen bij dit soort walgelijke vertoningen. Punt.

Mevrouw Straatman (CDA):

We moeten het debat wel zuiver voeren. We moeten de burgemeesters helpen om de wet aan te passen zodat ze ook kunnen ingrijpen. We weten dat het nu juridisch ontzettend ingewikkeld is om strafrechtelijk in te grijpen als iemand met een Hamasbordje bij een demonstratie verschijnt of als iemand met een ISIS-vlag wappert. Het Openbaar Ministerie zegt: kom alsjeblieft met de Wet strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme. Mevrouw Mutluer deelt met mij de afschuw over dit soort beelden in het straatbeeld. Kan ik daaruit afleiden dat zij heel welwillend naar dit wetsvoorstel gaat kijken?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik zal niet onder stoelen of banken schuiven dat wij hier uiteraard iets mee willen doen, maar dat betekent niet dat wij blindelings voor een wet gaan stemmen. De vrijheid van meningsuiting wordt in sommige gevallen namelijk ook beperkt. Wij gaan op een constructieve wijze naar de Wet strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme kijken, die overigens geen onderdeel is van deze begroting. Ik wil graag de laatste versie van dat wetsvoorstel zien. Er zijn 15.000 reacties geweest op dat wetsvoorstel. Dat vind ik nogal wat. Wij gaan met open vizier naar het wetsvoorstel kijken, met de kritische kanttekeningen die zijn geplaatst, zonder daarbij uit het oog te verliezen wat dit soort uitingen doet met mensen. Meer dan dat kan ik nu niet zeggen, want ik heb die hele wet niet eens gezien.

De voorzitter:

Tot slot.

Mevrouw Straatman (CDA):

Het is niet en-en. Mevrouw Mutluer deelt de afschuw, maar nu ik een hele concrete vraag stel over het wetsvoorstel krabbelt ze toch terug en heeft ze wat bedenkingen. We weten allemaal dat er al jaren over dat wetsvoorstel wordt gesproken, dus het kan niet zo zijn dat mevrouw Mutluer helemaal niet weet wat daarin staat. Wij treden heel veel samen op als het gaat om het verwijderen van onlinebeelden van radicalisering. Laten we dan ook samen optrekken om de fysieke uitingen van terrorisme en extremisme uit het straatbeeld te verwijderen. Mijn concrete laatste vraag is: wat zou mevrouw Mutluer willen doen om dit soort beelden van terroristische organisaties en symbolen van extremisme uit het straatbeeld te verwijderen? Wat stelt zij voor?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Nogmaals, volgens mij hebben we het hier over de begroting. Het is geen geheim dat wij op een kritische wijze zullen kijken naar dit wetsvoorstel. Er is net een schriftelijke ronde geweest. Wij hebben onze vragen voorgelegd aan de minister. Ik wacht die antwoorden af. Op basis daarvan gaan we besluiten of we voor de wet gaan stemmen of dat we met amendementen en voorstellen gaan komen om het anders te doen, maar ik ga daar bij deze begrotingsbehandeling niet op vooruitlopen. Dat vind ik gewoon niet gepast. Het staat buiten kijf dat wij kritisch zijn.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Ik wil even terugkeren naar de hoofdmoot van de bijdrage van mevrouw Mutluer: haar bekende inzet als het gaat om het strijden tegen intieme terreur, geweld tegen vrouwen, femicide et cetera. De SGP-fractie steunt dat voor honderd procent. Vrouwen verdienen alle respect, liefde et cetera. Juist omdat mevrouw Mutluer er zo veel woorden aan wijdde, wil ik er een vraag over stellen. Het woord "mannenmishandeling" kwam niet terug in dat hele verhaal. Ik stel die vraag altijd met enige schroom, terwijl we weten dat mannen net zo vaak slachtoffer zijn van huiselijk geweld. Het zijn er 80.000 per jaar. Kan mevrouw Mutluer daarop reflecteren? Is er dan toch sprake van een blinde vlek, misschien niet bij mevrouw Mutluer, maar wel wat betreft de aanpak ervan?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik begon mijn bijdrage heel bewust met felicitaties in verband met Internationale Mannendag. Nee, er is geen blinde vlek. Ik ben me er terdege van bewust dat bij femicide 60% van de vrouwen die vermoord worden, vermoord wordt door een partner of ex-partner. Bij de mannen is dat 4%. Het gebeurt. 1,3 miljoen mensen hebben met huiselijk geweld te maken. Daarvan is, denk ik, niet net zo veel man, maar wel een deel. Ik was voornemens om met collega Van Dijk naar een mannenopvang te gaan. Ik zie namelijk dat het gesprek over femicide en intieme terreur gelukkig ook mannen heeft doen realiseren: als het mij overkomt, ga ik er wat van zeggen en opstaan. Er rust namelijk een enorm taboe op het onderwerp. In dat opzicht trek ik graag met collega Diederik van Dijk op. Maar dat laat onverlet ... U kent mijn prioriteiten, meneer Van Dijk. Ik ben een feminist. Ik zal altijd blijven opkomen voor vrouwen die slachtoffer worden van geweld achter de voordeur en op straat.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Met dat laatste ben ik het natuurlijk honderd procent eens. Ik ben bepaald geen feminist, maar ik wil mij ook voor honderd procent inzetten voor de veiligheid van vrouwen. Ergens zou ik er dus juist vandaan willen blijven dat het iets van een mannen- en vrouwendingetje wordt. Als het gaat over slachtoffers van huiselijk geweld, hebben we het over 80.000 mannen per jaar. Dat is ook gewoon mega. Zouden we het niet veel meer bij elkaar moeten zetten en het niet uit elkaar moeten trekken in de trant van "vooral vrouwen" of "vooral de andere kant"? Hebben we geen gemeenschappelijke aanpak van dit megaprobleem rond huiselijk geweld nodig? Zowel vrouwen als mannen worden heel vaak slachtoffer.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Nee, ik ga ze niet gelijktrekken. De redenen waarom een vrouw met intieme terreur, geweld of mishandeling te maken kan hebben, kunnen ook te maken hebben met het patriarchale gedachtegoed. Als een man mishandeld wordt door een vrouw, heeft dat misschien andere redenen. Wel heb ik behoefte aan onderzoek daarnaar, veel meer dan nu. Dan kunnen we veel gerichtere maatregelen nemen, om ook mannen te beschermen. Wat dat betreft kunnen we dus samen optrekken. Het kan echter niet zo zijn dat we ze gelijktrekken, niet alleen gelet op de omvang, maar ook gelet op de redenen waarom bepaalde mishandelingen en bedreigingen plaatsvinden. Punt.

De voorzitter:

Tot slot.

De heer Diederik van Dijk (SGP):

Ik tel de zegeningen, zogezegd. Dat weet ik van mevrouw Mutluer. Fijn om hierin gezamenlijk te kunnen optrekken. Ik ben het niet eens met haar waarneming dat het één veel groter is, of met haar waarneming over de achtergronden. Inderdaad — maar ook daar zal mevrouw Mutluer van weten — hebben mannen vaak te maken met een soort psychische terreur vanuit vrouwen. Laten we vooral niet doen alsof dat minder erg is. Hoe dan ook ga ik het gesprek daarover graag verder aan met mevrouw Mutluer. Ik wil kijken waarin we wellicht gezamenlijk kunnen optrekken. Dus dank, mevrouw Mutluer.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik ben het met mijn collega eens dat het allebei heel erg is. Daarom ben ik ook blij dat de wet om psychisch geweld strafbaar te stellen op ons verzoek binnenkort naar de Kamer gaat. Elke vorm van psychisch geweld, jegens wie dan ook, of het gericht is richting een vrouw of richting een man of dat het binnen een sekte plaatsvindt, moet straks hopelijk strafbaar zijn. Hopelijk kan ik de wet begin 2027 tegemoetzien.

Mevrouw Coenradie (JA21):

Ik voel me een beetje spuit elf, maar dat heeft te maken met het onderwerp Preventie met Gezag, waarover het in de eerste interruptie even ging. Ik deel enerzijds de zorg van mevrouw Mutluer. Tegelijkertijd kan ik niet ontkennen dat de bewezen effectiviteit nog best weleens lastig aantoonbaar is. Dat geeft me een beetje het gevoel — ik ben benieuwd in hoeverre mevrouw Mutluer dat met me deelt — dat heel veel gemeentes toch heel vaak zoekende zijn naar wat helpt en wat ze met het geld moeten. Niets doen helpt het in ieder geval ook niet op te lossen. Zouden we niet veel meer naar een soort uniformiteit toe moeten? Dan zeggen we: gemeentes hebben gewoon de keuze uit een paar echt bewezen effectieve toepassingen.

Zou mevrouw Mutluer tegelijkertijd met mij een lans willen breken voor de randgemeentes — ik noem er even eentje vlak bij mij: Capelle aan den IJssel — die met dezelfde problematiek te maken hebben? Het zijn twee vragen in één, voorzitter.

De voorzitter:

Oké. Dan tel ik die zo.

Mevrouw Coenradie (JA21):

Die hebben met dezelfde problematiek te maken, maar komen juist niet in aanmerking voor geld van Preventie met Gezag.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Als u mij diep in mijn hart zou kijken, zou ik zeggen, juist ook omdat ik zelf in zo'n wijk ben opgegroeid en later bestuurder ben geweest: ik zou willen dat elke gemeente iets van een Preventie met Gezaginterventie mag toepassen in die gemeente. Ik heb eerder gezegd dat je een blauwdruk nodig hebt. Er zijn echt een aantal maatregelen die overal goed zouden passen en werken. Die moet je toepassen. Denk aan specialistische jongerenwerkers, jongerenwerkers die online aan de slag kunnen, omdat de wereld van de jongeren ook verandert. Het gaat om een blauwdruk met de mogelijkheid voor een couleur locale. Elke situatie binnen een gemeente kan namelijk ook net iets anders zijn en net iets anders vragen. Die dingen gebeuren niet. Wat zie je dan? Elke gemeente moet het wiel opnieuw uitvinden. Er komt weer een nieuw project en weer een nieuw project. Daar ben ik geen voorstander van. Daarom moeten we er, denk ik, voor zorgen dat niet alleen die 27 gemeentes structureel geld ontvangen, maar in ieder geval de 20 gemeenten die nu gekort worden, en het liefst alle gemeenten. We moeten heel erg gaan nadenken: jongens, we hebben nu al gemonitord wat effectief is en wat niet; kunnen we die blauwdruk straks landelijk uitrollen? Dat zou ik echt het allerliefste willen, met natuurlijk wat couleur locale; die moet je altijd behouden.

De voorzitter:

Tot slot.

Mevrouw Coenradie (JA21):

Precies en tot slot. Als het dan niet Preventie met Gezag is, is mevrouw Mutluer het met me eens dat we de minister dan vooral zouden moeten vragen naar een alternatief dat voldoet aan "een soort blauwdruk met ruimte voor couleur locale", maar waarvoor veel meer gemeentes met diezelfde problematiek in aanmerking zouden kunnen komen?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Dat zou ik willen, maar ze worden gekort. Er is gewoon geen geld voor. Daar moeten we wat aan doen.

De heer Struijs (50PLUS):

Ik heb even wat vragen aan mevrouw Mutluer over intieme terreur. Ik ben enorm geschrokken toen ik de cijfers vanuit verschillende bronnen naast elkaar ging leggen. Ik weet dat er bij u een groot urgentiebesef is, maar dat is er nog niet bij iedereen. Denk aan een intake en service bij de politie, denk aan Meld Misdaad Anoniem. Zo kan ik wel even doorgaan. Die cijfers komen niet allemaal bij elkaar. Dan zie ik dat het probleem veel groter en urgenter is dan wij hier in de Kamer soms weleens beseffen. Dat zeg ik zeker niet tegen mevrouw Mutluer, want zij zit er goed in. Vraag één is dus of u dit beeld herkent en of we dit niet af en toe eens wat beter bij elkaar moeten brengen voor het urgentiebesef en de agenda. De tweede vraag die ik hier stel, is de volgende. Er is een motie aangenomen over ouderenmishandeling. In mijn bijdrage ga ik er nog explicieter op in. Ik vind dat die motie een plaats moet krijgen in het beleid, en niet vanuit hiërarchie. Vindt u dat ook?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Dat zijn twee hele belangrijke vragen. Wat wij heel slecht doen, is monitoren. Professor Liem heeft getracht om hier in Den Haag met een monitor te starten. Dat is fijn. Maar in landen als Spanje hebben ze een heel speciaal observatorium waar al die cijfers vanuit verschillende hoeken bij elkaar komen. Denk aan de rechtspraak, politie en Veilig Thuis. Dan heb je zicht op het probleem en kan je veel gerichter handelen. Dat is de reden waarom ik mijn beklag doe. Ja, we hebben een nationaal coördinator met 2,5 fte en 10 miljoen waarvan ik me afvraag of die wel goed zal worden besteed. Maar je zou naar een nationaal pact moeten gaan, met de samenleving, met deze Kamer en met allerlei instellingen. Je zou het moeten monitoren. Er zou meer geld naartoe moeten gaan. Als we het probleem van intieme terreur daadwerkelijk serieus nemen — ik weet zeker dat we dat allemaal doen — dan moet er ook boter bij de vis komen. Maar die komt er niet; we beginnen weer opnieuw. Ik vind het heel kwalijk. Het is alsof we het gewoon niet serieus nemen. Dat is mijn eerste antwoord.

Mijn tweede antwoord is het volgende. Ouderenmishandeling komt veel vaker voor dan we denken. Hebben we daar oog voor? Weinig. Hebben gemeenten dat? Een enkeling. Ik vind dat ouderenmishandeling dus ook onderdeel moet worden van beleid. Dus ja.

De heer Struijs (50PLUS):

Dat vind ik verheugend om te horen. We gaan het echt samenstellen. Op uw eerste antwoord zeg ik: ik ben echt voorstander van een caleidoscoop op intieme terreur. Dan krijg je namelijk urgentie en veel beter beleid. Dat is niet om te bureaucratiseren, want de gegevens liggen er. Over hoe dat eruitziet, gaan we in de toekomst praten. Daar ga ik u zeker in steunen. Dank u wel.

De voorzitter:

Mevrouw Mutluer, kort en bondig.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik ben klaar.

De voorzitter:

Mevrouw Bikker nog niet met u.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Samen met mevrouw Mutluer ben ik met een deel van deze commissie naar Engeland geweest, juist ook om het te hebben over de aanpak van mensenhandel en uitbuiting; ik kijk om me heen en ik denk dat wij met z'n tweeën over zijn. Ik zie wel dat de minister de aanpak van mensenhandel in de top vijf van de veiligheidsstrategie heeft staan, maar ik mis concrete actie, of het nou gaat om een landelijk opsporingsteam voor mensenhandel of om uitbreiding van de uitstaptrajecten voor vrouwen die de dupe zijn van uitbuiting in de seksindustrie. Hoe ziet collega Mutluer dat?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Mevrouw Bikker heeft mij aan haar zijde. Ik heb eerder gezegd dat het zo versnipperd is. Elke gemeente heeft haar eigen beleid, soms geen aandacht en soms geen middelen, terwijl het eigenlijk een grensoverschrijdend probleem is. Dit moet je centraal oppakken. Daar hebben we eerder gezamenlijk voor gepleit. Dat wordt niet opgepakt. Daar pleit ik wel voor, want in the end gaat dat het verschil maken. Het is hartstikke goed dat het onderdeel wordt van de veiligheidsstrategie, maar collega Bikker en ik weten allebei dat als gemeenten moeten gaan bezuinigen, wat ik de komende periode verwacht, dat altijd ten koste van dit soort projecten gaat. Dat vind ik kwalijk. Daarom moet het gewoon centraler aangestuurd worden.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Daar proef ik al bijna steun uit voor het amendement dat wij inderdaad indienen om die uitstaptrajecten van iets meer geld te voorzien, maar ook om er daarmee voor te zorgen dat gemeenten echt de daadwerkelijke zorg kunnen leveren die daarbij past. Mijn tweede punt ziet ook op de opsporing, want ik heb in Engeland ook geleerd dat daar juist een grote betrokkenheid is en dat het een haaldelict is: pas door op te sporen en daar actief op in te zetten vind je mensenhandelaren, niet door signalen af te wachten. Deelt collega Mutluer dat en zullen we samen, hopelijk Kamerbreed, een initiatief nemen om dat steviger in de steigers te gaan zetten?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik zal het amendement beoordelen op de dekking. Dat geef ik alvast mee. Wat betreft de opsporing vind ik het wel ingewikkeld, omdat ik waarschijnlijk van de politie zal horen: wij moeten kiezen. Ik moet u eerlijk bekennen dat ik nog niet weet welke belasting dit oplevert en ten koste van welke opsporing dit zal gaan. Daar moeten we dus wel serieus naar kijken. Dat is het eerlijke antwoord.

De voorzitter:

Tot slot.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Dat eerlijke antwoord herken ik, want ook ik heb gezegd dat de minister volop moet doorgaan met het aanpakken van de zware drugscriminaliteit, en daarop kan juist in deze fase geen snippertje gas teruggenomen worden. Maar wij zien in ons land, en ook in de afgelopen tijd op de Wallen, wat een misstanden er zijn, al jarenlang. We schrijven op dat het een prioriteit is in de aanpak, maar de landelijke aanpak is versnipperd. Collega Mutluer had het net over boter bij de vis en over het juist voorkomen dat vrouwen mishandeld worden. Dan vind ik dat dat op dit terrein al helemaal geldt. Ik hoop dus echt dat we daarin samen een stapje extra kunnen zetten. Daar kijk ik naar uit.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Wat mij betreft moet vanuit het Rijk meer de regie worden genomen, en moeten we dus ook meer kijken naar het wegnemen van die versnippering. Daar ben ik groot voorstander van.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ik wil nog even terugkomen op de Hamasuitingen. Ik weet dat mevrouw Mutluer zich daartegen verzet. Ze heeft zonet ook gezegd dat ze die walgelijk vindt. Maar er wordt ook steeds gezegd dat we niks kunnen als we die wet verheerlijking terrorisme niet hebben, en volgens mij klopt dat niet. Artikel 137c van het Wetboek van Strafrecht zegt namelijk dat een uiting strafbaar is als deze opzettelijk beledigend is voor een groep mensen vanwege bijvoorbeeld hun godsdienst en dat er een grens wordt overschreden als mensen worden weggezet als misdadig vanwege afkomst of geloof. Die combinatie zien we natuurlijk wel heel vaak. Het is niet alleen de vlag, maar daar worden ook uitingen bij gedaan. Het kan dus wel aangepakt worden. Ik wil van mevrouw Mutluer weten hoe zij daartegen aankijkt. We moeten er binnen de huidige wet toch alles aan kunnen doen om dit soort dingen gewoon wel strafbaar te maken?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Dat vind ik een hele goede vraag, omdat ik mevrouw Van der Plas eerder in een bijdrage heb horen zeggen: leuk, die wet verheerlijking terrorisme, en daar kan ik wel op wachten, maar het kan al. Volgens mij heeft u dat letterlijk gezegd, in meerdere bijdrages. Uiteindelijk weten we ook dat het aan het OM is om die beslissing te nemen. Ik kan niet op de stoel van het OM gaan zitten, maar ik heb natuurlijk dezelfde vraag: wat kan er al binnen de mogelijkheden van de huidige wet, en wat kan het OM al doen?

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Dat begrijp ik, maar kijk, we maken hier ook beleid en wij roepen de minister op om dingen te doen. We hebben het hier ook vaak over het OM. Ik vind het toch best lafjes, hoewel niet van mevrouw Mutluer persoonlijk, om te zeggen "we moeten eerst die wet hebben", terwijl we binnen het Wetboek van Strafrecht haakjes vinden om het gewoon wel aan te pakken. Dan is het inderdaad aan het OM om dat te doen, maar dat het niet kan, klopt gewoon niet.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik heb alleen maar gedoeld op de burgemeesters die aangeven dat ze binnen de kaders van de wet handelen. Het is uiteindelijk, nogmaals, aan het OM, dat naar alle factoren kijkt op basis waarvan het iemand wel of niet vervolgt. Ik denk dat deze vraag ook gericht moet zijn aan de minister, of gesteld moet worden wanneer we het wetsvoorstel hier in behandeling nemen. Meer dan dat kan en durf ik er niet over te zeggen.

De voorzitter:

Tot slot.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Nee, nou ja. Zie het als een aanmoediging om die vraag aan de minister te stellen, zou ik zeggen. Dan mijn laatste opmerking. Binnen artikel 137c van het Wetboek van Strafrecht staat ook, hoewel niet letterlijk, dat een vlaguiting niet direct strafbaar is. Bijvoorbeeld de vlag "we support Hamas" is dus niet direct strafbaar, maar wel in de combinatie met het goedpraten van gewelddadige acties zoals die van 7 oktober.

De voorzitter:

Uw vraag.

Mevrouw Van der Plas (BBB):

Ook die combinatie zien we bij de demonstratie in Amsterdam: én er zijn vlaggen, én 7 oktober wordt goedgepraat. Dat is gewoon strafbaar, zeg ik ook even richting de minister.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik denk dat ook dit echt door de minister moet worden beantwoord. Ik hoor het. Volgens mij gaan we nog uitgebreid met elkaar het gesprek voeren over het demonstratierecht en over de wet tegen het verheerlijken van terrorisme. Maar deze vragen heb ik ook.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Ik wilde dit onderwerp eerst laten gaan, omdat mevrouw Mutluer er zelf voor heeft gekozen om er in haar bijdrage niet over te beginnen, wat ik op zichzelf ook wel verontrustend vind. Ik hoor wel gemixte antwoorden in de bijdrage van mevrouw Mutluer. In antwoord op een van mijn collega's zei ze dat haar partij "zeer kritisch" — dat was de letterlijke bewoording — naar de wet gaat kijken. En na een vervolginterruptie zei ze: we gaan er "met open vizier" naar kijken. Dat is een draai van 180 graden in enkele minuten. We hebben de burgemeester van Amsterdam gezien. Ik ben daar zelf vrij lang raadslid geweest, dus ik ken de uitdagingen waar zij voor staat. Zij heeft gezegd: geef ons alsjeblieft die wet om ervoor te zorgen dat wij kunnen optreden. Nu hoor ik mevrouw Mutluer hier zeggen dat het al mogelijk is. Wat is dan waar? Heeft de burgemeester de wet nodig? Of heeft de burgemeester voldoende instrumenten?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Het is heel erg interessant hoe mijn woorden er selectief uit worden gehaald. Eén: de begroting gaat over geld en over middelen, niet over de wet tegen verheerlijking van terrorisme. Die wet gaan we krijgen en daarom heb ik die niet genoemd. Ik heb mijn prioriteiten genoemd. Dat is volgens mij vrij helder. Dus dat is de reden. Dat is één.

Natuurlijk kijken we altijd met open vizier naar wetten. Anders had ik hier direct gezegd: we gaan tegen de wet stemmen die ik nog niet heb gezien. Ik heb wel — tevens als mederapporteur, zoals ook mijn collega — gezien dat er 15.000 reacties op die wet zijn gekomen en dat het College voor de Rechten van de Mens kritisch is, vooral omdat dat het risico ziet dat mensen angstig zullen zijn voor strafrechtelijke consequenties. Dat zie ik. Dat zullen we moeten beoordelen. Dus natuurlijk kijken we er kritisch naar, met al die kanttekeningen die door heel veel mensen zijn gemaakt. Volgens mij moeten we gewoon heel netjes op die wet wachten. Ik heb me heel zuiver op de begroting gefocust en punten ingebracht die geld en financiën raken. Laten we alsjeblieft dit gesprek voeren. Ik meen het. Anders had ik gezegd: natuurlijk gaan we gelijk tegenstemmen. Nee, we gaan gewoon dat gesprek met elkaar voeren op een kritische wijze, zoals u dat van PRO kent, op een ander moment en op een zuivere wijze.

De voorzitter:

Mevrouw Martens-America, via de voorzitter.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Wat ik er samenvattend uit opmaak is dat u kritisch maar met een open blik naar de wet zult kijken. Maar er is nog een vraag waar ik geen antwoord op heb gekregen. De burgemeester vroeg er expliciet om. Volgens mij zat ze bij Buitenhof toen ze zei dat ze die wet nodig heeft om daadwerkelijk die verschrikkelijke beelden te kunnen verbieden. Maar ik heb PRO ook horen zeggen dat het nu al mogelijk is. Misschien kan mevrouw Mutluer toch haar licht laten schijnen op het verschil tussen de burgemeester en de fractie van PRO hier in de Tweede Kamer.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Ik laat de opmerkingen van mevrouw Halsema voor haar rekening. Zij was terecht, heel terecht, verbolgen over het feit dat zij in deze Kamer de schuld kreeg van dat er niks werd gedaan en dat er vervolgens om haar ontslag werd gevraagd, terwijl wij allemaal weten dat wij daar niet over gaan. In die zin snap ik haar boosheid tijdens zo'n uitzending. Dat is één. Ik heb tegen mevrouw Van der Plas gezegd dat ik begrijp dat zij in meerdere bijdrages heeft aangegeven: het zou eigenlijk moeten kunnen, maar dan moet je wel alle andere factoren meewegen, want dan kan het OM bepaalde zaken bestraffen. Ik denk dat dat klopt. Maar volgens mij is die vraag ook gericht aan de minister. Ik wil dat antwoord van de minister ook weten, ook voor de voorbereiding van onze debatten.

De voorzitter:

Tot slot.

Mevrouw Martens-America (VVD):

Het antwoord ging over heel veel, behalve over wat ik vroeg. Die motie tegen de burgemeester — daar hebben wij tegen gestemd — heeft niets te maken met de simpele vraag die ik aan mevrouw Mutluer stelde. De burgemeester vraagt op basis van haar inhoudelijke instrumentenbox: geef mij deze wet om ervoor te zorgen dat ik deze verschrikkelijke situatie kan verbieden. De fractie van PRO heb ik horen zeggen dat het al mogelijk was. Dus nog los van het feit wat hier gebeurt en allerlei randzaken, vraag ik wat het verschil van inzicht is tussen de burgemeester van de hoofdstad, die zegt "geef mij dit", en de fractie van PRO in de Tweede Kamer, die als politieke partij zegt "zij kan dat al". Waar zit dat licht?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Dan moet mijn collega van de VVD mij wel goed samenvatten. Ze doet dat nu voor de tweede keer niet goed. Ik geef aan dat het volgens mij mogelijk is, maar dat ik er een vraag over heb aan de minister. Wat onze burgemeester en vele andere burgemeesters vinden, ga ik gewoon meewegen op het moment dat we dat debat hebben. Dat is gewoon hoe wij in deze Kamer werken. Er zijn voorstanders, er zijn tegenstanders en uiteindelijk maak je een afweging. Dat is wat ik ga doen. Of het wel of niet mogelijk is en hoe dat kan, is een vraag die we nu aan de minister stellen, want ik deel die vraag van mevrouw Van der Plas. Meer dan dat is het niet.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

Ik ga even door op de vragen die al door mijn collega's zijn gesteld. Ik krijg toch wel wat moeite met het verhaal van mevrouw Mutluer. Zij zegt in antwoord op de vraag van mevrouw Van der Plas dat we de maximale ruimte moeten benutten. In antwoord op de collega van de VVD zegt zij: het kan eigenlijk al. Maar nou is er vorige week, of de week daarvoor, gestemd over een motie van mij. Die vraagt het kabinet nu al alle bestaande juridische mogelijkheden maximaal te benutten om terrorismeverheerlijking aan te pakken En wie stemt tegen? Uw fractie, PRO. Zeg het maar.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Nogmaals, dit is de begroting, en wij gaan niet voor moties stemmen die iets vragen wat al kan, die zo ver gaan of overbodig zijn. Wij hebben daar een afweging in gemaakt. We hebben volgens mij regelmatig moties. Nogmaals, we kunnen het hier heel lang over de wet over terrorismeverheerlijking hebben, maar dat debat wil ik op enig moment met elkaar voeren. Ik heb de minister gevraagd wat niet kan, in lijn met mevrouw Van der Plas. Voor de rest gaan wij met een open vizier en kritisch naar dat wetsvoorstel kijken. Dan wil ik dit debat uitgebreid voeren, ook met mevrouw Lammers.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

Ik begrijp dat mevrouw Mutluer nu wil wegdraaien van de vraag en dat zij dit nu niet wil bespreken. Maar het is natuurlijk wel heel erg raar als u net in antwoord op mevrouw Van der Plas zegt dat u wil dat de maximale ruimte wordt benut en vervolgens tegen deze motie stemt.

Mevrouw Mutluer (PRO):

Omdat het een overbodige …

De voorzitter:

Hohoho!

Mevrouw Mutluer (PRO):

Sorry, voorzitter. Excuses.

De voorzitter:

Mevrouw Lammers, we spreken via de voorzitter.

Mevrouw Lammers (Groep Markuszower):

U stemde dus tegen deze motie. Dan kunt u zeggen dat het een overbodige motie is, maar ik hoor mevrouw Mutluer ook niet zeggen wat er nu wél kan. En waarom doen we dat dan niet?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Volgens mij is het gewoon een overbodige motie, en die vraag moet mevrouw Lammers gewoon aan de minister stellen.

Mevrouw Faber (PVV):

Nog eventjes over de burgemeester van Amsterdam, want die huilt krokodillentranen voor de televisie, maar ze kan deze demonstraties wel degelijk aanpakken. Er zijn namelijk twee routes. Het kan via het strafrecht, via het OM. Daar staat zij buiten en daar kan zij verder weinig mee. Althans, dat is niet helemaal waar, maar goed. Maar het kan ook via de algemene plaatselijke verordening. Daarin kun je namelijk de spelregels vastleggen voor een demonstratie. Ik ben dus eens gaan kijken wat de gemeente Amsterdam hierover heeft vastgelegd. Dat is nul komma nul. Zij geven in feite carte blanche: donder maar aan tijdens demonstraties. Andere gemeentes hebben wél regels vastgelegd. Is mevrouw Mutluer het ermee eens dat mevrouw Halsema zeker wel instrumenten heeft om deze zaken aan te pakken, sowieso al via de algemene plaatselijke verordening?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Elke burgemeester handelt bij mijn weten binnen de mogelijkheden die er zijn. Daar ga ik niet in acteren. Ik ben Kamerlid en ik spreek deze minister aan, niet de burgemeester, want daar gaan de raadsleden over. Burgemeesters bespreken dat binnen hun driehoek en met de politie: wat kan wel en wat kan niet? Daar moeten we vertrouwen in hebben. Als ze dingen niet goed hebben gedaan, dan zijn het de raadsleden die hen daarop aanspreken. Punt.

Mevrouw Faber (PVV):

Nou, ik vind dat wel een beetje te gemakkelijk. Het is ook een probleem in Nederland. Ze zeggen altijd "Jantje moet het doen" of "Pietje moet het doen" en ondertussen gebeurt er niks. Ondertussen blijven ze met al deze spandoeken rondlopen. Want ook volgens het strafrecht — ik kijk even een beetje met één oog naar de minister — zijn er gewoon artikelen waarmee je gewoon deze zaken kan aanpakken. Dat kan gewoon. Ze zeggen wel dat het in de context moet kunnen, maar dit past gewoon in de context. Mijn vraag aan mevrouw Mutluer is gewoon: klopt het dat de burgemeester van Amsterdam via de algemene plaatselijke verordening demonstraties kan aanpakken en voorwaarden kan stellen? Ja of nee?

Mevrouw Mutluer (PRO):

Volgens mij moet u die vraag aan de minister stellen. Uiteindelijk bepaalt een burgemeester binnen welke kaders die handelt bij demonstraties.

Daar laat ik het bij, voorzitter.

De voorzitter:

Dank u wel, mevrouw Multluer. Het woord is aan mevrouw Abdi, eveneens namens de fractie van PRO, in de eerste termijn. Gaat uw gang.

Mevrouw Abdi (PRO):

Voorzitter. Als je wilt weten hoe het met een samenleving gaat, dan moet je naar de gevangenissen kijken. Het laat als spiegel zien waar het systeem faalt. Ik had eerder gewaarschuwd, en een aantal collega's ook, dat door de enorme optelsom van renovaties het moment zou aanbreken dat het zogeheten eindverlof verruimd zou worden. Dat moment is nu aangebroken. Laat het meteen helder zijn van mijn fractie: ik heb hier moeite mee. Ik heb hier moeite mee omdat het te ad hoc is en gedreven vanuit een crisis. We hebben het nog steeds over noodmaatregelen. Mijn eerste vraag aan de staatssecretaris is: wanneer gaan we stoppen met deze strafkorting en wat kunnen we nou beter doen?

Het is ook belangrijk om hier rekening te houden met de nabestaanden en slachtoffers. Hoe worden zij geïnformeerd? Hoe verhoudt dit zich tot de voorwaardelijke invrijheidstelling?

Ik zie ook breder de vraag wanneer we nou eens tijd en energie gaan steken in iemand die eigenlijk bijvoorbeeld een vrouw stalkt niet een maand eerder vrij te laten — hier ben ik achter gekomen — omdat er te weinig cellen zijn, in plaats van de moeite die we nu doen om allerlei veelplegers vast te houden waarvan je je kan afvragen of ze überhaupt in een cel horen of juist eerst zorg moeten ontvangen om dat te voorkomen. Kortom, het is tijd om veel scherper te kiezen. Daarom is het goed dat er een actieplan ligt en dat de staatssecretaris zich hier vanuit haar ervaring hard voor maakt. Dat steunen we dus.

Ik heb in meerdere debatten ook al eerder gezegd dat dit staat en valt bij het personeel. Laat ik beginnen met zeggen dat ik diep ontzag heb voor de vakmensen die werken bij de DJI. Maar ik vraag me inmiddels ook af of er niet een actieplan voor het personeel moet komen, want hoe zit het nu daadwerkelijk met hun salariëring? We kunnen hier een hele tijd over soebatteren, maar ik schaam me voor het salarisniveau van de mensen die zulk belangrijk werk doen onder moeilijke omstandigheden. Dat wordt niet gereflecteerd in salaris. Dus ook hier hoor ik graag van de staatssecretaris wat we hierin kunnen doen.

Hoe houden we de mensen veilig die ons veilig houden? Nog steeds wordt PTSS als beroepsziekte niet erkend. Ik heb hier eerder ook een motie over ingediend. Die heb ik aangehouden, maar ik ga die gewoon in stemming brengen, omdat ik eigenlijk niet een argument zie om dat niet te doen. Kan de staatssecretaris hier ook op reflecteren?

Hoe zit het met werving? De DJI heeft een eigen opleidingsinstituut, maar ik heb bij mijn laatste werkbezoek aan het roc ook gezien dat er heel veel jongeren zijn die op het gebied van veiligheid willen afstuderen en bij wie DJI niet eens één keer langs is geweest. Dan denk ik: wat een gemiste kans om dit soort mensen aan het werk te krijgen binnen het gevangeniswezen. Dat is belangrijk, want hoe meer schaarste er is aan personeel, hoe moeilijker het wordt om het actieplan echt realiteit te laten worden.

Dan kom ik op detentiefasering. Ook hier zou ik meer ambitie willen zien. Eerder vroeg ik samen met collega Eerdmans om te kijken naar Beperkt Beveiligde Afdelingen, want de bba is heel erg gericht op de laatste fase, op detentie, maar ik zie liever ook hier een alternatief voor korte celstraffen. Kijk naar België en de uitrol van detentiehuizen: kleinschalig, vermindering van recidive, hard nodig. Ook hier graag een reactie op.

Dan de instroom, want daar staat heel weinig over in het actieplan. Onlangs hebben twee strafrechters weer hun zorgen geuit over de toenemende druk op hulpverlening en rechtsspraak over de groep mensen met verward en onbegrepen gedrag. Ze zeggen terecht, ik citeer: "Bestuurders denken: zet ze maar vast, dan zijn ze van de straat. Maar daarna komen ze terug op straat, onbehandeld en zonder zorg." Ook in de aanloop naar dit debat heb ik me eigenlijk echt helemaal duizelig gemaakt met al die verschillende financieringsstromen als het gaat om deze doelgroep en forensische zorg en hoe slecht dat geregeld is. Ik vind dat heel problematisch. Elke keer komen deze mensen, die vaak al kwetsbaar zijn, opnieuw in aanraking met de strafrechtketen, die nu al zwaar overbelast is. Dat moet en kan ook echt anders. Daarom pleit ik ook voor de oprichting van een gespecialiseerde ggz-kamer, waarin rechters expertise hebben op het gebied van ggz-problematiek. Deze gespecialiseerde rechters kunnen maatwerk leveren en weten precies de weg te vinden in verschillende soorten strafmodaliteiten. Nu zeggen rechters: "We hebben niet alle informatie. We weten niet of zorg beschikbaar is. We weten niet of de reclassering het aankan. Zet ze maar vast." Daardoor hebben we nu dus dat enorme cellentekort. In andere landen bestaat het al met succes. Een onderzoek naar de mental health courts laat zien dat dit gewoon best succesvol is bij berechting, ook in Amerika. Het maakt onze samenleving ook veiliger.

Tot slot de toegang tot het recht. Het is een schande dat zo veel mensen in ons land hun recht niet kunnen halen. Te veel mensen hebben het gevoel dat hun recht beperkt wordt door hun portemonnee of door waar ze wonen in het land. Ik ben heel erg blij dat de staatssecretaris heeft geluisterd naar de zorgen van de sociale advocatuur. Een structurele investering is zeer welkom, maar het komt nu aan op de uitvoering. Om de uitstroom te beteugelen, zijn honderden opleidingsplaatsen nodig, waarbij extra zorgvuldig gekeken moet worden naar tekortgebieden. Denk aan sociale zekerheid, personen- en familierecht, huurrecht en ik kan zo doorgaan, maar ook aan de regio's waar gewoon schijntekorten zijn. Eerder heb ik gepleit voor een minimumnorm voor het aantal sociaal advocaten per aantal inwoners, zodat je daarop kan sturen, zodat je dat overzicht kunt bewaken. Hoe kijkt de staatssecretaris hier nu naar?

Tot slot, voorzitter. Ik maak me ook zorgen over de positie van kinderen. Kinderen hebben geen standaardrecht op rechtsbijstand bij familiezaken, zoals echtscheiding, of bij de toepassing van jeugdbeschermende maatregelen, zoals verlenging van ondertoezichtstelling. Te vaak hoor ik verhalen dat een kind überhaupt niet eens gezien wordt of überhaupt geen rechtsbijstand heeft. Dat vind ik heel erg schadelijk. Hierop hoor ik ook graag een reactie van de staatssecretaris.

De voorzitter:

Dank u wel. U heeft een interruptie van de heer Sneller.

De heer Sneller (D66):

Dank voor dit pleidooi. Ik wilde even terug naar de mental health courts in de ggz-kamer. De rechterlijke macht heeft onvoldoende specialisatie en informatie. Ik was benieuwd of mevrouw Abdi — zij heeft er namelijk langer naar gekeken — ook lacunes in de wetgeving ziet om de mensen die zij beschrijft op een goede manier te kunnen plaatsen.

Mevrouw Abdi (PRO):

Ja, dat klopt. Ik heb ook gesprekken gevoerd met een aantal burgemeesters die gewoon aangeven dat iemand, bij wijze van spreken, twintig keer — ik zeg het even flauw — zijn piemel moet laten zien bij een rotonde en verward moet rondlopen voordat er iets mee gebeurt. Dat is niet alleen schadelijk voor die mensen zelf, maar het maakt het ook heel moeilijk voor burgemeesters om echt te kunnen ingrijpen en te kijken waar ze mensen kunnen plaatsen. Dit probleem is langer bekend. Er zijn zo veel verschillende wetten als het gaat over mensen met onbegrepen of verward gedrag, dat je ze uiteindelijk alleen maar ziet aan het einde van de strafrechtketen, waar ze vervolgens ook nog weer verder gecriminaliseerd en gedehumaniseerd worden. Dat moet echt veel beter en anders.

De heer Sneller (D66):

Als ik het goed begrijp, moet er niet alleen een kamer zijn waar er meer specialistische kennis aanwezig is, in de opvatting van mevrouw Abdi, maar is er ook een lacune in de wetgeving. We hebben eigenlijk "weer", tussen aanhalingstekens, een artikel in het Wetboek van Strafrecht nodig om hier op een goede manier mee om te kunnen gaan.

Mevrouw Abdi (PRO):

Het is en-en. Dat zegt de heer Sneller terecht. In de eerste plaats kijk ik naar het volgende. Ik zie gewoon dat er een enorm tekort is aan verslavingszorg voor mensen die verslaafd zijn maar worden gezien als een veiligheidsrisico. Dat zie je ook in heel veel vonnissen over mensen die uiteindelijk een zorgmachtiging krijgen of over mensen die herhaaldelijk kleine delicten hebben gepleegd, van wie het overgrote deel ook te maken heeft met verslavingsproblematiek. Vervolgens wordt er, als iemand geen vaste woon- en verblijfplaats heeft, gezegd: "We kunnen deze persoon nergens plaatsen. Daar is ook weer een tekort. We zetten ze maar vast." Ik wil dat er meer regie komt. In Amerika, maar ook in Engeland en in Duitsland, waar je deze gespecialiseerde ggz-kamers hebt, zie je dat de rechter veel meer informatie heeft om strakkere afspraken te kunnen maken en te zeggen: de zorgverzekeraar en de gemeente zitten aan tafel; iedereen moet de regie pakken. De cel is dan een soort stok achter de deur.

Nu wordt er toch heel sec naar het feit dat voorligt gekeken en tast de rechter eigenlijk in het duister over wat voor achterliggende hulp aanwezig is. Volgens mij is het heel goed om te kijken wat we hierin zouden kunnen doen, juist ook om die groep te helpen. Het is namelijk een relatief overzichtelijke groep: 1.500 mensen zorgen voor ongeveer 10% van alle incidenten op het gebied van kleine criminaliteit. Dat moet gewoon anders. Vanuit mijn oogpunt help je die mensen daar beter mee, maar doe je ook iets aan dat enorme cellentekort.

Ik denk dat we gewoon langer met elkaar moeten doorpraten over dat tweede punt. Zoals ik al zei, heb ik me in aanloop naar dit debat echt flink verdiept, ook in hoe het zit in de wetgeving. Ik snap het gewoon niet. Ik begrijp gewoon niet hoe ingewikkeld we het hebben gemaakt. Daar moeten we echt samen met elkaar naar kijken, juist om die burgemeesters hierbij te kunnen helpen en veel gerichter hulp te kunnen bieden, en om mensen daarmee van straat te krijgen en hen hulp te bieden en te behandelen.

Mevrouw Dobbe (SP):

Ik vind het een hele interessante inbreng en ik vind het heel goed dat PRO dit hier inbrengt. Ik vraag me alleen wel het volgende af. Dit zit wel echt aan het einde van een veel groter probleem. Als je aan politieagenten vraagt wat de bezuinigingen op de ggz jaren geleden al hebben betekend voor hun werk, is dat echt enorm. Ik vind dus wel dat deze oproep altijd gepaard moet gaan met een betoog tegen de bezuinigingen op de ggz en met een herstel van goede zorg. Anders focussen we alleen maar aan het einde op mensen die zorg nodig hebben en lossen we aan het begin niks op.

Mevrouw Abdi (PRO):

Ik ben het helemaal eens met mevrouw Dobbe. Maar dat is het nadeel van spreektijd: ik had zo drie andere onderwerpen kunnen noemen die belangrijk zijn. Het is juist voor aan de voorkant bedoeld. Ik heb meegelopen met de wijkrechtspraak in Venserpolder. Je ziet dat mensen daar enorm veel vertrouwen opbouwen met de rechter. Ze gaven aan dat ze mensen zien met onderliggende problematiek en ontbrekende ziektekennis, bij wie het besef "ik ben ziek" dus ontbreekt. Dan is het heel moeilijk om die partijen bij zich te halen. Mevrouw Dobbe en ik delen dat er een enorme wirwar aan hulpverlening is, waarbij er altijd wordt gekozen voor de lichtere gevallen of varianten en waarbij er best wel veel geld wordt gedeclareerd. Waar ik naartoe zou willen — dat zult u herkennen uit het betoog van mijn collega Lisa Westerveld — is een situatie waarin wij veel meer investeren in de ggz en veel meer investeren in een soort landschap dat toegankelijk is, waarbij samenwerking vooropstaat en informatie gedeeld kan worden, om deze groep te helpen. Als ik kijk naar de zeer actieve veelplegers met deze achterliggende problematiek, zie ik dat het best overzichtelijk is. Het gaat om 1.500 mensen. Iedereen, van de politie en de hulpverlening tot aan de rechtbank, worstelt daarmee. Dat moeten we echt beter doen. Mijn voorstel is een aanzet tot een gezamenlijk onderzoek naar hoe we dit op deze manier kunnen inrichten. Daarbij is de rechter eigenlijk een stok achter de deur.

Mevrouw Dobbe (SP):

De bezuinigingen die er zijn geweest en die nog steeds op de rol staan, moeten van tafel, denk ik. Wellicht kunnen wij samen een oproep doen aan deze minister om met de minister van VWS hiernaar te kijken. Alle problemen die ontstaan bij VWS lopen nu over naar de strafrechtketen. Ik bedoel dat het kabinet met een oplossing komt in plaats van dat we het hier alleen maar aan deze kant benadrukken, terwijl aan de andere kant de problemen groter worden gemaakt.

Mevrouw Abdi (PRO):

Daar ben ik het helemaal mee eens. Volgens mij worden er ook stappen gezet. Alleen, ik vind het soms ingewikkeld — ik hou het even kort — dat er heel vaak naar wetgeving wordt gegrepen, soms om hele kleine dingen. Het is ook aan ons als Kamer om bij te sturen en het makkelijker te maken. Ik kan zo een hele trits noemen, maar ik pak de handschoen graag met mevrouw Dobbe op. Ik denk dat het belangrijk is dat hiervoor veel meer aandacht is in deze begroting en deze commissie. Het recht is ook bedoeld om mensen te beschermen. Het gaat ook over een andere blik op hoe we straffen, hoe we dat doen.

De voorzitter:

Dank u wel. Het woord is aan de heer Mathlouti, die spreekt namens de fractie van D66 in eerste termijn. Gaat uw gang.

De heer Mathlouti (D66):

Dank, voorzitter. Jarenlang was ik te vinden op de voetbalclub, eerst bij een aantal clubs in de Haagse regio en later mocht ik bij Telstar ruiken aan het profvoetbal. Wat je in het voetbalt leert, ongeacht het niveau, is heel simpel: je staat er niet alleen voor; je bent een team. Als iemand niet verder kan, valt een ander in. Op de club en langs de lijn staan mensen voor elkaar klaar. Je kijkt naar elkaar om en je weet dat je op elkaar kunt rekenen. Voor mij begint veiligheid precies daar: thuis, achter de voordeur, op straat en in de wijk. Het begint bij buren die naar elkaar omkijken, bij de vertrouwde agent die weet wat er speelt in de buurt en jongeren op tijd in beeld heeft, bij agenten die zichtbaar zijn op straat en bij een overheid die voor je klaarstaat als je slachtoffer wordt van criminaliteit. Maar veiligheid is niet meer vanzelfsprekend. De wereld om ons heen verandert en dreigingen komen steeds dichterbij. Juist daarom moeten we vasthouden aan wat ik vroeger op het voetbalveld leerde: naar elkaar omkijken, verantwoordelijkheid nemen en er samen staan als het erop aankomt.

Voorzitter. Er gebeurt nogal wat. We zien dagelijks de gevolgen van hybride dreigingen, cyberaanvallen, sabotage van vitale infrastructuur en extreem weer. Die dingen kunnen ons dagelijks leven behoorlijk ontregelen, zo hebben we gezien. Vorig jaar werd aan Kamerleden gevraagd hoe goed zij voorbereid zijn op een noodsituatie. Collega Joost Eerdmans had zijn opblaasbare kano al paraat, maar bij veel andere Kamerleden was het eten over datum of waren de batterijen al gesneuveld. Daarmee zijn we misschien een afspiegeling van Nederland. Veel mensen hebben nog geen noodpakket in huis en bij anderen zit de noodradio nog in een doos. Dat is begrijpelijk, want zolang het licht brandt, er water uit de kraan komt en we gewoon kunnen pinnen, voelt een crisis heel ver weg. Maar onze voorbereiding begint juist thuis, achter de voordeur, in de straat en in de wijk. Het begint thuis, waar je voldoende water en eten hebt, en in de straat, waar je omkijkt naar de buurvrouw van 90 op driehoog of die ene buurman die slecht ter been is.

Voorzitter. Zonder te veel te willen klinken als mijn collega van het CDA: ook dat vraagt om gemeenschapszin, zoals ik die ken van de voetbalclub. De meeste Nederlanders zeggen bij een crisis bij hun buren aan te kloppen, maar slechts één op de tien spreekt daar daadwerkelijk over.

Voorzitter. Onlangs zag ik in Den Haag hoe de gemeente en maatschappelijke organisaties oefenen met noodsteunpunten. Ook het voorstel van het CDA om in vier jaar toe te werken naar 130 burgerreservisten is een waardevolle stap voor de toekomst. Maar de Algemene Rekenkamer waarschuwt dat onze nationale veiligheidsstrategie in de praktijk nog onvoldoende concrete resultaten laat zien en dat centrale monitoring en duidelijke regie ontbreekt. We investeren terecht in onze militaire veiligheid, maar weerbaarheid tegen hybride dreiging vraagt om meer dan een sterke krijgsmacht. Die vraagt ook om een samenleving die voorbereid is op ontwrichting. Niet iedereen wordt namelijk burgerreservist. Maar crises kunnen ons allemaal raken.

In landen als Finland, Taiwan en Polen wordt daarom met inwoners geoefend met noodsituaties. Nederland hoeft die voorbeelden natuurlijk niet een-op-een over te nemen, want er gebeurt hier gelukkig lokaal al het een en ander. Maar misschien is het tijd voor een volgende stap: niet alleen vóór, maar juist mét inwoners oefenen. Daarom zou D66 graag willen verkennen hoe we ook in Nederland een laagdrempelige nationale noodoefening kunnen organiseren, bijvoorbeeld door mensen op de eerste maandag van de maand een noodradio aan te laten zetten, of door de scholen, buurthuizen en verenigingen te betrekken bij oefeningen rond een langdurige stroomstoring, niet om angst aan te jagen, maar om het besef te vergroten en mensen handelingsperspectief te geven. Daarom vraagt mijn fractie aan de minister: ziet hij een meerwaarde in zo'n nationale noodoefening? Is hij bereid om te onderzoeken hoe we kunnen voortbouwen op bestaande initiatieven? Wanneer zou een eerste oefening mogelijk zijn?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

De heer Mathlouti heeft een mooi betoog, dus ik wilde op een natuurlijk moment invallen. Ik heb waardering voor zijn inzet op "samenredzaamheid". Volgens mij is dat een nieuw woord dat Nederland moet leren kennen. Je hebt niet alleen "zelfredzaamheid" maar ook "samenredzaamheid". Ik kan ook volgen dat de heer Mathlouti zegt dat je dat op een goed moment al moet oefenen, niet pas als daar de noodzaak toe is. Mijn vraag aan hem is als volgt. Zou er voor die steunpunten niet nog meer gekeken moeten worden naar natuurlijke plekken waar mensen samenkomen en ook gewend zijn om naar elkaar om te zien? Ik denk bijvoorbeeld aan de kerken. Die mis ik nog een beetje in de strategie van dit kabinet.

De heer Mathlouti (D66):

Ik ben het helemaal eens met mevrouw Bikker. Ik denk dat je sowieso naar de bestaande structuren moet kijken, dus naar de wijkverenigingen en organisaties die er al zijn. Volgens mij moet je die juist benutten, omdat die al enige organisatiekracht hebben en ook voet aan de grond hebben in de maatschappij; volgens mij moet je daar heel slim gebruik van maken.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie):

Goed om te horen. Ik herinner mij uit de coronatijd dat ook juist de kerken een goede rol hadden in het betrekken van wijkbewoners die wat eenzamer of slecht ter been waren. Ik zou me dus ook kunnen voorstellen dat er bij de voorbereiding van verdere oefeningen ook juist contact wordt gezocht met religieuze gemeenschappen. Bovendien hebben ze negen van de tien keer ook nog eens prachtige plekken om makkelijk samen te kunnen komen en advies op te kunnen halen. Wat mij betreft trekken we dus samen op en worden we zo samen redzaam.

De heer Mathlouti (D66):

Daar ben ik het helemaal mee eens. Ik ga ook graag met mevrouw Bikker daarover in gesprek. Ik denk dat de minister u ook heeft gehoord. Wij wachten zijn reactie af op dit punt.

Mevrouw Straatman (CDA):

Ik was natuurlijk blij verrast dat de heer Mathlouti begon over gemeenschapszin. Hij haalde ook een andere motie van het CDA aan. Misschien kan ik hem op een ander thema dan ook overtuigen van het CDA-standpunt. We zagen heel recent de beelden in Overasselt. Grote ondermijningsproblematiek wordt gewoon zichtbaar in Nederland. Het Strategisch Beraad adviseert ons om binnen de sociale aanpak te kijken naar de manier waarop we over drugs spreken en denormalisering van drugs onderdeel te maken van de oplossing van de ondermijningsaanpak. Hoe ziet de heer Mathlouti dat? Kan hij zien dat het CDA hier eigenlijk wel een goed punt heeft?

De heer Mathlouti (D66):

In de basis: zeer eens. Ik ben persoonlijk geen voorstander van drugs of drugsgebruik. Maar laten we vooral niet naïef zijn: drugs zijn gewoon helemaal verweven in de samenleving. Denk aan een verjaardag, een festival of recreatief gebruik op de bank. Laten we dat allemaal niet ontkennen. Vind ik het normaal? Nee. Maar dat is wel de situatie waarmee we te dealen hebben.

Mevrouw Straatman (CDA):

Ik vind het in ieder geval positief dat de heer Mathlouti zegt dat drugsgebruik niet normaal is. Dat vind ik al winst. Maar hij zegt ook: het wordt gebruikt, dus laten we het dan ook maar accepteren en door de vingers zien. Dat zie ik echt anders.

Zie je content die volgens jou niet op deze site hoort? Check onze disclaimer.